به گزارش همشهری آنلاین، در جدیدترین اقدام بانک مرکزی به منظور حذف تدریجی چکهای رمزدار از سیستم بانکی، صدور این نوع چک از تاریخ هفتم مهرماه ممنوع اعلام شده و تبادل آن از ابتدای دیماه متوقف خواهد شد. همزمان با این تغییر، چکهای تضمینشده که به سامانه صیاد متصل هستند، باید بهصورت آنی پرداخت گردند. به گفته بانک مرکزی، این تغییرات به سمت استفاده از ابزارهای شفافتر و قابل رهگیری در پرداختها حرکت میکند.
چک کاغذی تنها یک سال دیگر فرصت دارد. بانک مرکزی در ادامه برنامه خود برای ساماندهی و شفافسازی ابزارهای پرداخت، فرآیند جایگزینی چکهای رمزدار با چکهای تضمینشده را به مرحله جدیدی وارد کرده است. به این ترتیب، از روز هفتم مهرماه ۱۴۰۵، صدور چکهای رمزدار ممنوع خواهد شد و از ابتدای دیماه تبادل این چکها نیز بهطور کامل متوقف میگردد.
چکهای تضمینشده که قرار است به جای چکهای رمزدار استفاده شوند، از هفتم مهرماه باید به صورت آنی پرداخت شوند و بانکها مجاز به تأخیر در پرداخت وجه آنها به انجام فرآیند تسویه بینبانکی نخواهند بود. بانک مرکزی این تصمیم را با صدور بخشنامهای در تاریخ اول شهریورماه ۱۴۰۵ به شبکه بانکی اعلام کرده است. بر اساس این بخشنامه، از تاریخ هفتم مهرماه، بانکها موظف به پرداخت وجه چکهای تضمینشده در زمان مراجعه ذینفع هستند و باید از انتقال آن به فرآیند تسویه بین بانکی اجتناب کنند. همچنین بانک مرکزی تأکید کرده است که این مهلت برای اجرای تغییرات جدید قابل تمدید نخواهد بود.
چک رمزدار چه سرنوشتی پیدا میکند؟ چک رمزدار، یکی از ابزارهای پرداخت بانکی است که به دلیل تضمین پرداخت از سوی بانک، سالها در معاملات با مبالغ بالا، معاملات ملکی، مزایدهها و دیگر مبادلات تجاری مورد استفاده قرار گرفته است. تفاوت اصلی آن با چکهای عادی این است که ریسک برگشت به دلیل نداشتن موجودی برای دریافتکننده مطرح نیست، چراکه وجه آن در روند بانکی تأمین میشود.
با این حال، چک رمزدار در ساختار سنتی خود به فرآیندهای بینبانکی و سامانههای تسویه وابسته است و به همین دلیل، بانک مرکزی به دنبال جایگزینی آن با ابزاری است که علاوه بر تضمین پرداخت، امکان ثبت، استعلام و رهگیری الکترونیکی را نیز فراهم کند. بر اساس برنامه جدید، از هفتم مهرماه صدور چکهای رمزدار متوقف میشود و چکهای رمزدار موجود همچنان در مرحله اول قابل تبادل خواهند بود، اما از ابتدای دیماه ۱۴۰۵، تبادل چکهای رمزدار نیز ممنوع خواهد شد. این بدان معناست که نقطه پایانی برای این ابزار بانکی در ابتدای دیماه خواهد بود.
چرا چک تضمینشده جایگزین رمزدار میشود؟ چک تضمینشده از نظر ماهیت پرداخت شباهت زیادی به چک رمزدار دارد، اما فرآیند صدور آن در سالهای اخیر به سامانه صیاد متصل شده است و این اتصال، امکان ثبت و رهگیری اطلاعات چک را افزایش داده است. بانک مرکزی پیشتر اعلام کرده بود که صدور چک تضمینشده در سامانه صیاد (پیچک) ثبت میشود و ذینفع میتواند از طریق درگاههای بانکی، خودپردازها، پیامک و اپلیکیشنهای موبایلی نسبت به استعلام آن اقدام کند. همچنین این چک در تمام شعب بانکها بدون محدودیت جغرافیایی قابل پذیرش و پرداخت است.
از این منظر، جایگزینی چک رمزدار با چک تضمینشده تنها تغییر نام یک ابزار بانکی نیست، بلکه بخشی از برنامه بانک مرکزی برای انتقال فرآیند صدور و گردش چکهای تضمینشده به بسترهای قابل ثبت و رهگیری است. بانک مرکزی در دیماه ۱۴۰۴ نیز برنامه اجرایی این جایگزینی را ابلاغ کرده بود و در آن، ثبت صدور چک تضمینشده در سامانه صیاد، امکان استعلام و پرداخت آن در شعب مختلف را بهعنوان مزیتهای این ابزار عنوان کرده بود.
تغییرات مهم برای دریافتکنندگان چک تضمینشده یکی از اساسیترین تغییرات از مهرماه، سرعت پرداخت چک تضمینشده است. اگرچه بانک مرکزی پیشتر امکان پرداخت فوری این چکها را برای بانکها فراهم کرده بود، اما از هفتم مهرماه، پرداخت آنی به یک الزام تبدیل خواهد شد. به این ترتیب، دارنده چک تضمینشده دیگر نیازی به انتظار برای انجام تسویه بینبانکی نخواهد داشت. بانک نیز نمیتواند به دلیل اینکه چک از بانکی دیگر صادر شده است، پرداخت را به چرخه تسویه موکول کند.
دلیل این تصمیم نیز واضح است؛ چک تضمینشده مانند چک رمزدار فاقد وضعیت برگشتی است و با توجه به اینکه اطلاعات صدور آن در سامانه صیاد ثبت شده، بانک مقصد میتواند اصالت آن را از طریق سامانه احراز کند.
چک رمزدار هنوز در اقتصاد ایران بیاهمیت نیست. اگرچه سهم چک رمزدار از نظر تعداد نسبت به چکهای عادی پایینتر است، اما ارزش ریالی این چکها نشان میدهد که همچنان در معاملات با مبالغ بالا مورد استفاده قرار میگیرند. برای مثال، در تیرماه ۱۴۰۳ حدود ۲۸۲ هزار فقره چک رمزدار به ارزش بیش از ۱۵۶۶ هزار میلیارد ریال در کشور وصول شد. این تعداد تنها حدود ۳.۵ درصد از کل چکهای وصولشده را تشکیل میدهد، اما از نظر ارزش، سهم چکهای رمزدار به ۲۲.۴ درصد کل ارزش چکهای وصولی رسید.
آمار اردیبهشتماه ۱۴۰۴ نیز نشان میدهد که بیش از ۱۸۴ هزار فقره چک رمزدار به ارزش حدود ۱۶۱۲ هزار میلیارد ریال وصول شده است. در همان ماه، بیش از ۹ میلیون فقره چک در کشور وصول گردید که حدود ۲۰۰ هزار فقره آن رمزدار بود. این اعداد نشان میدهد که اگرچه چک رمزدار از نظر تعداد، سهم کوچکی از بازار چک دارد، اما به دلیل استفاده در معاملات بزرگ، حذف آن نیازمند ایجاد یک جایگزین مطمئن و سریع است؛ نقشی که بانک مرکزی برای چک تضمینشده در نظر گرفته است.
در واقع، سیاست جدید بانک مرکزی را میتوان بخشی از روند گستردهتر دیجیتالی شدن نظام پرداخت و افزایش شفافیت معاملات دانست. در مدل جدید، قرار نیست صرفاً یک برگه کاغذی از بانک صادر شود؛ بلکه اطلاعات چک تضمینشده در سامانه صیاد ثبت میشود، امکان استعلام آن وجود دارد و بانک مقصد نیز میتواند اعتبار و اصالت آن را بررسی کند.
از سوی دیگر، با حذف تدریجی چک رمزدار، ابزاری قدیمی که بخش قابل توجهی از ارزش معاملات چکی را به خود اختصاص داده بود، جای خود را به ابزاری میدهد که اطلاعات آن در یک سامانه متمرکز ثبت شده است. البته این تحول به معنای حذف فوری تمام چکهای کاغذی نیست؛ زیرا چک تضمینشده همچنان میتواند بهصورت فیزیکی صادر شود، اما فرآیند صدور، ثبت، استعلام و پرداخت آن بیش از گذشته به زیرساختهای الکترونیکی متکی خواهد بود. بر این اساس، هفتم مهرماه ۱۴۰۵ را باید آغاز مرحله نهایی کنار گذاشتن چک رمزدار دانست؛ روزی که از یک سو صدور چک رمزدار متوقف میشود و از سوی دیگر، چک تضمینشده باید بهصورت آنی در شبکه بانکی پرداخت گردد. سپس با رسیدن به یکم دیماه ۱۴۰۵، تبادل چکهای رمزدار نیز متوقف خواهد شد تا چک تضمینشده عملاً به ابزار جایگزین این نوع چک در شبکه بانکی تبدیل شود.
منبع خبر: همشهری | انتشار: NabzeRuz.ir
