به گزارش ایرنا، هنوز ساعت به ۹ صبح نرسیده بود که به آرامستان بقائیه رسیدم. این آرامستان قرار بود محل بازدید مسئولان بنیاد شهید و شهرداری تبریز باشد تا خبرنگاران از روند ساماندهی گلزار شهدای مارالان آگاه شوند.
هوای دلپذیر صبح شنبه با نسیمی ملایم همراه بود. در مقابل درب آرامستان، هنوز شلوغی خاصی مشاهده نمیشد و تنها چند خودرو در سکوت پارک شده بودند. از میان نردههایی که با نوشته «ورود خودروهای شخصی ممنوع» مشخص شده بود، عبور کرده و به فضای آرام آرامستان وارد شدم.
نسیم، شاخههای درختان را به آرامی در میان مزارها تکان میداد و بر روی چمنهای سبز موجی نرم میانداخت. این مکان آرامش عجیبی داشت که با معنویت آن در هم آمیخته بود. قبل از این، بارها درباره محله مارالان و گلزار شهدایش شنیده بودم، اما این نخستین باری بود که از نزدیک آن را میدیدم.
مارالان یکی از محلات قدیمی تبریز است که نامش با دفاع مقدس مرتبط است. بسیاری از فرماندهان و رزمندگان لشکر عاشورا از همین کوچهها برخاستهاند و هنوز هم مردم با افتخار خود را متعلق به این محله میدانند. دستههای عزاداری حسینی مارالان نیز سالهاست که در ایام محرم و صفر، ارادت مردم این محله به اهل بیت (ع) را به نمایش میگذارند.
مسئولان بنیاد شهید زودتر از همه به محل رسیدند و دقایقی بعد، شهردار منطقه سه تبریز نیز به جمع آنها پیوست. پیش از آغاز بازدید، فاتحهای بر اهل قبور خواندیم.
مزارها تا بینهایت شانه به شانه یکدیگر قرار گرفته بودند؛ برخی با سنگهای نو و امروزی و برخی دیگر آنقدر قدیمی بودند که ترکهای عمیق، گذر زمان را بر چهرهشان حک کرده بود و نوشتههایشان به سختی قابل خواندن بود.
در سمت راست آرامستان، نشانهای آشنا به چشم میخورد که نگاه هر رهگذری را جلب میکرد. جعبههای فلزی قدیمی و پرچمهای سه رنگ ایران که خبر از شروع قطعه شهدا میداد، در آنجا قرار داشت. با این حال، هیچ دیوار یا مرزی میان مزار شهدا و دیگر درگذشتگان دیده نمیشد. قبور در هم تنیده بودند، گویی سالهاست که خاطره شهدا و مردم این محله در کنار هم روایت میشود.
مزار شهدای دفاع مقدس آرامستان مارالان هنوز همان حال و هوای سالهای جنگ را حفظ کردهاند. درون جعبههای فلزی، قاب عکسهای قدیمی، قرآنهای کوچک، آینه و یادگارهایی قرار داشت که خانوادهها دههها پیش کنار مزار عزیزان خود گذاشته بودند. برخی مزارها همچنان با پرچم ایران تزیین شدهاند، اما بر روی برخی دیگر، نه تصویری مانده و نه پرچمی، بلکه تنها نامی که بر سنگ حک شده، رهگذران را از وجود شهیدی در آنجا آگاه میکند.
در میان این نامها، شهدای سالهای اخیر نیز به چشم میخورند از جمله شهید فیضیمهر (محل شهادت تبریز) و شهید علیپور (محل شهادت پل کرج)، شهدای جنگ رمضان که در کنار رزمندگان دفاع مقدس آرمیدهاند.
در میان قبور شهدا، مزار شهروندان عادی نیز دیده میشود؛ خانوادههایی که در دورههای مختلف، از دهه ۷۰ تا سالهای پایانی دهه ۹۰، عزیزان خود را در این قطعه به خاک سپردهاند. شاید برخی خواستهاند آخرین منزل دنیاییشان در کنار شهدا باشد و شاید برخی دیگر، همچون خانوادههایی که در بمبارانهای دوران دفاع مقدس جان باختند، خود بخشی از روایت این محلهاند.
در مقابل نقطهای که مزار شهدا آغاز میشد، جمع شدیم و صحبتها آغاز گردید.
مدیرکل بنیاد شهید و امور ایثارگران آذربایجان شرقی با اشاره به وضعیت خاص آرامستان بقائیه، اظهار داشت: در این آرامستان ۳۶۹ شهید آرمیدهاند که از این تعداد حدود ۳۰۰ نفر در یک قطعه (نقطهای که ما قرار داشتیم) و مابقی به صورت پراکنده در دیگر قطعات آرامستان دفن شدهاند. علی اکبر سلمانی افزود: در مجموع حدود ۸۵۰ قبر در این قطعه وجود دارد که تنها ۳۰۰ مورد از آنها شامل ۴۰ درصد متعلق به شهدا است و بقیه مربوط به شهروندان عادی هستند که در سالهای مختلف، حتی در سالهای اخیر، در این محل به خاک سپرده شدهاند.
وی با بیان اینکه مطالعات ساماندهی این گلزار از سال ۱۴۰۳ آغاز شده است، گفت: در این مدت جلسات متعددی با شهرداری تبریز و سازمان عمران برگزار شده و اکنون این طرح به مرحله اجرا رسیده است. سلمانی ادامه داد: مهمترین بخش اجرای پروژه، اخذ رضایت خانوادههای متوفیان است چراکه برای آغاز عملیات باید رضایت حدود ۵۵۰ خانواده اموات عادی جلب شود و بدون همکاری آنها امکان اجرای طرح وجود ندارد.
وی خاطرنشان کرد: ساماندهی گلزار شهدای مارالان بر اساس دستورالعمل بنیاد شهید و با حفظ تمامی قبور انجام میشود و اجرای سقف، بهسازی معابر و ارتقای فضای بصری از مهمترین بخشهای این طرح خواهد بود.
شهردار منطقه سه تبریز نیز با تاکید بر اینکه هدف از اجرای این پروژه تنها انجام یک عملیات عمرانی نیست، گفت: تلاش ما اجرای طرحی در شان تبریز، شهدا و خانوادههای آنها است تا به عنوان یک اثر ماندگار برای سالهای آینده باقی بماند. آرمان امین بخش با اشاره به همکاری سه مجموعه شهرداری، بنیاد شهید و هیات امنای آرامستان در اجرای این طرح، افزود: تفاوت اصلی گلزار شهدای مارالان با دیگر گلزارهای شهدای تبریز، قرار گرفتن قبور شهروندان عادی در میان مزار شهدا است که اجرای پروژه را با حساسیتهای بیشتری همراه کرده است.
وی اظهار کرد: نقشههای اجرایی تهیه شده و برای آغاز عملیات نیز ۲۵ میلیارد تومان اعتبار در بودجه سال جاری شهرداری پیشبینی شده است. امین بخش با اشاره به شرایط خاص این آرامستان، گفت: بافت متراکم قبور، وجود درختان قدیمی و اختلاف سطح زمین از جمله چالشهایی است که اجرای پروژه را دشوار کرده است، اما تلاش خواهیم کرد این طرح با کمترین آسیب و در بهترین کیفیت به سرانجام برسد.
مشاور استاندار آذربایجان شرقی امور ایثارگران نیز ساماندهی گلزار شهدای مارالان را یکی از آرزوهای دیرینه رزمندگان لشکر عاشورا دانست و گفت: بسیاری از فرماندهان و شهدای شاخص این لشکر، از جمله شهید تجلایی و پیشقدم از اهالی همین محله بودند و همرزمان آنها سالهاست آرزوی ساماندهی این گلزار را در دل دارند. عبدالرزاق میراب افزود: شهدای این محله سالها در غربت ماندهاند و برخی از مزارها نیز به دلیل گذشت زمان و نبود خانواده، در معرض فرسودگی و تخریب قرار گرفته است. وی تاکید کرد: هر اقدامی که از دست مجموعه استانداری و دستگاههای مسئول برآید، برای تحقق این مطالبه انجام خواهد شد.
عضو هیات امنای آرامستان بقائیه نیز آغاز این پروژه را تحقق یکی از آرزوهای دیرینه خادمان این آرامستان دانست و گفت: بنیاد شهید گام بزرگی برای آغاز این طرح برداشته و شهرداری تبریز، به ویژه شهرداری منطقه سه، مسئولیت اجرای آن را بر عهده گرفته است. محمدحسین جاوید با اشاره به تجربه ساماندهی گلزار شهدای وادی رحمت، افزود: بسیاری از مشکلاتی که امروز در گلزار شهدای مارالان وجود دارد، پیشتر در وادی رحمت نیز وجود داشت اما با همدلی مردم و مسئولان برطرف شد.
وی ادامه داد: وجود قبور شهروندان عادی در میان مزار شهدا، علاوه بر مسائل اجرایی، نیازمند کار فرهنگی و جلب اعتماد افکار عمومی است تا اجرای پروژه با رضایت خانوادهها همراه شود. وی گفت: امیدواریم ساماندهی این قطعه، زمینه بهسازی سایر بخشهای آرامستان بقائیه را نیز فراهم کند.
نماینده گلزار شهدای وادی رحمت در آرامستانهای تبریز نیز با اشاره به پیشینه محله مارالان در دوران دفاع مقدس، گفت: مارالان یکی از محلههای شهیدپرور تبریز است و مردم سالهاست ساماندهی گلزار شهدای آن را مطالبه میکنند. حسن چوبدار افزود: کمتوجهی سالهای گذشته موجب شد این طرح به تعویق بیفتد، اما اکنون انتظار میرود علاوه بر گلزار شهدا، کل آرامستان بقائیه نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: این آرامستان همچنان فعال است و روزانه در آن تدفین انجام میشود، از این رو رسیدگی به فضای سبز، معابر و زیرساختهای آن نیز ضروری است. وی درباره وضعیت قبور اموات عادی در این طرح، اظهار کرد: قبور اموات مردم عادی در کنار شهدا خواهند بود و مزار آنها به جای دیگر منتقل نمیشود. مزار آنها در کنار مزار شهدا ساماندهی میشود و خانواده آنها و شهدا درباره نگهداشتن یا تغییر سنگهای مزار و جعبههای آهنی هر نظری که داشته باشند را عملی میکنیم، همانطور که در گلزار شهدای وادی رحمت نیز بنا به نظر خانوادهها عمل کردیم.
رئیس اداره مسکن و امور گلزارهای بنیاد شهید آذربایجان شرقی، با تشریح جزئیات فنی پروژه، اظهار کرد: از حوالی سال ۱۳۸۲ طرحهایی برای جداسازی فضای شهدای این آرامستان از سایر قبور و ایجاد المانهای معماری تهیه شده بود، اما به مرور زمان این طرحها کنار گذاشته شد و امروز بعد از ۲۳ سال در نهایت اجرای سقف به عنوان راهکار نهایی انتخاب شد. پژمان یاسان افزود: طراحی این پروژه به یکی از مشاوران مطرح تبریز واگذار شده و مهمترین چالش آن، طراحی سازهای با دهانه حدود ۶۰ متر بود تا بدون ستون میانی، فضای گلزار حفظ شود و این عمل محقق شده است.
وی ادامه داد: در طرح نهایی، بخشی از دیوارهای اطراف حذف خواهد شد تا فضای پیادهروی توسعه یابد و مسیرهای مناسب برای تردد زائران ایجاد شود. همچنین اضلاع شرقی و غربی مجموعه باز خواهد ماند تا تهویه و دید بصری مناسب حفظ شود و اضلاع شمالی و جنوبی بسته خواهد ماند.
وی درباره مراحل اجرای پروژه نیز گفت: در مرحله نخست، سازه فلزی سقف اجرا میشود و پس از آن عملیات زیرسازی، کفسازی و محوطهسازی آغاز خواهد شد. به دلیل اختلاف سطح نزدیک به ۲ متر و همچنین سنگینی سازه، ابتدا مسیر ویژهای برای تردد ماشینآلات احداث میشود تا عملیات بدون آسیب به قبور انجام گیرد. یاسان خاطرنشان کرد: زمان حدودی برای اتمام فاز ساخت سازه، ۶ ماه پیشبینی شده است.
پس از پایان بازدید و صحبتهای مسئولان، هنگام خروج صدای گریه و شیونی از دور به گوش رسید. جمعیتی سیاهپوش در ورودی آرامستان چشم انتظار تحویل پیکر عزیزی بودند. زنان در گوشهای با صدای بلند اشک میریختند و مردان، ساکت و سر به زیر، اندوهشان را در سکوت پنهان کرده بودند. میگفتند جوان خانواده، شب گذشته از دنیا رفته است. در مقابل درب آرامستان، خودروها یکی پس از دیگری پارک میکردند و ترافیکی سنگین شکل گرفته بود. آنجا بود که بیش از پیش میشد فهمید بقائیه تنها حافظ خاطرات گذشته نیست بلکه این آرامستان هنوز هم زنده است و هر روز پذیرای مسافران تازهای است و در گوشهای دیگر از آن، زندگی، با همه تلخیهایش، همچنان به وداع میایستد.
منبع: www.irna.ir
