عباسعلی پاسبان رضوی، مؤسس کتاب فروشی «باستان»، یکی از تأثیرگذارترین شخصیتهای حوزه نشر و کتاب فروشی در مشهد به شمار میرود؛ فردی که کتاب را تنها یک محصول قابل فروش نمیدانست، بلکه آن را به عنوان یک سرمایه فرهنگی تلقی میکرد. او پس از سالها یادگیری در کتاب فروشی زوار، در دهه ۱۳۰۰ کتاب فروشی خود را با عنوان «کتابخانه پاسبان» تأسیس کرد؛ این کتاب فروشی بعدها با نام «باستان» به یکی از مهمترین مراکز فرهنگی مشهد تبدیل شد. پاسبان هرچند تحصیلات دانشگاهی نداشت، اما با مطالعه گسترده و ارتباط با اساتید و نویسندگان، به جایگاه ویژهای در میان اهل فرهنگ دست یافت.
کتاب فروشی او محلی برای رفت و آمد چهرههایی نظیر جلال الدین آشتیانی، محمدتقی شریعتی و محمود مهدوی دامغانی بود. او یکی از نخستین ناشران شهرستانی بود که با شجاعت به انتشار کتابهای تخصصی و قطور اقدام کرد و همواره بر این نکته تأکید میکرد که سود معنوی را بر سود مادی ارجح میداند. باستان، تنها یک کتاب فروشی نبود؛ بلکه به نوعی مدرسهای برای تربیت کتاب فروشان آینده محسوب میشد.
بسیاری از شاگردان او با حمایتهای وی، کتاب فروشیهای مستقلی را راهاندازی کردند و بعدها به چهرههای شناختهشدهای در این صنف تبدیل شدند. وی حتی در روزنامه «خراسان» برای تشویق دانشآموزان به مطالعه، جوایزی شامل کتاب و نوشتافزار اهدا میکرد. کتاب دوستان قدیمی، پاسبان را با قامت کوچک، سیگار «اشنو» که در گوشه لبش بود، دندان طلایی هنگام خنده و سخاوتش به یاد میآورند؛ مردی که اگر کسی از خرید کتاب ناتوان بود، کتاب را به صورت امانت در اختیارش میگذاشت.
او همچنین شناگری ماهر بود و یادگاری از چای نوشیدن و سیگار کشیدن روی آب، هنوز در یاد نزدیکانش باقی مانده است. عباسعلی پاسبان رضوی در خرداد ۱۳۵۷ درگذشت، اما «باستان» همچنان نماد دورانی است که کتاب فروشیها تنها مکانی برای خرید کتاب نبودند؛ بلکه خانهای برای گفتوگو، دوستی و پرورش فرهنگ به شمار میرفتند.
منبع: shahraranews.ir
