محبوبه عظیمزاده | شهرآرانیوز؛ هر زمان که بحث بیماریهای کبدی مطرح میشود، نامهای “کبد چرب” و “هپاتیت” بهعنوان دو مورد بارز به گوش میرسد، واژههایی که گاهی اوقات ممکن است با یکدیگر اشتباه شوند. برخی افراد بر این باورند که کبد چرب همان هپاتیت است یا در صورت وخامت، به هپاتیت تبدیل میشود، اما شواهد علمی نشاندهنده تفاوتهای اساسی بین این دو بیماری است. در ادامه، مهمترین واقعیتهای علمی درباره تفاوتها، شباهتها و ارتباط بین کبد چرب و هپاتیت را بررسی خواهیم کرد.
کبد چرب یا هپاتیت؟
کبد چرب، بیماریای است که در آن، تجمع چربی در کبد اتفاق میافتد و معمولاً با یک یا چند عامل خطر متابولیک مانند اضافهوزن، دیابت، اختلال در چربی خون یا مقاومت به انسولین همراه میباشد. در مقابل، هپاتیت به التهاب کبد اشاره دارد و میتواند ناشی از عواملی چون ویروسها، مصرف برخی داروها، الکل یا بیماریهای خودایمنی باشد.
نکته مهم:
کبد چرب و هپاتیت دو بیماری کاملاً متفاوت هستند؛ یکی به دلیل تجمع چربی و دیگری به دلیل التهاب کبد شناخته میشود. با این حال، امکان دارد که هر دو بیماری بهطور همزمان در یک فرد وجود داشته باشند.
هپاتیتهای مزمن
در میان انواع مختلف هپاتیت، هپاتیت B و C به دلیل قابلیت مزمن شدن و ایجاد آسیبهای طولانیمدت به کبد، از مهمترین انواع هپاتیت به شمار میروند. به همین دلیل، بیشتر پژوهشهایی که ارتباط بین کبد چرب و هپاتیت را مورد بررسی قرار میدهند، بر روی این دو نوع متمرکز هستند.
یک باور رایج نادرست
“کبد چرب در صورت پیشرفت، به هپاتیت تبدیل میشود.”
این تصور نادرست است. کبد چرب به هیچ یک از هپاتیتهای ویروسی تبدیل نمیشود، اما در صورت وخامت، ممکن است به مرحلهای برسد که بهعلاوه تجمع چربی، التهاب و آسیب به سلولهای کبد نیز رخ دهد. این وضعیت بهنام “استئاتوهپاتیت متابولیک” شناخته میشود، که در نتیجه تجمع چربی و اختلالات متابولیک بهوجود میآید، نه به دلیل عفونت ویروسی.
مسئله پیشگیری و درمان
کبد چرب با حفظ وزن سالم، تغذیه متوازن، فعالیت بدنی منظم و کنترل بیماریهای متابولیک نظیر دیابت، چربی خون و فشار خون قابل پیشگیری و درمان است. از سوی دیگر، هپاتیت بسته به نوع آن، با واکسیناسیون، رعایت اصول بهداشتی، پرهیز از تماس با خون و وسایل آلوده، انجام روابط جنسی ایمن و در صورت ابتلا، تشخیص و درمان بهموقع قابل کنترل است.
دو بیماری، یک خطر بزرگ
اگر فردی به هپاتیت مزمن B یا C مبتلا باشد و بهطور همزمان دچار اضافهوزن، دیابت، فشار خون بالا یا چربی خون بالا نیز باشد، احتمال ابتلا به کبد چرب در او افزایش مییابد. وجود همزمان این دو بیماری میتواند خطر پیشرفت فیبروز، سیروز و سرطان کبد را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
کاهش وزن در هپاتیت نیز اهمیت دارد
در افراد مبتلا به هپاتیت مزمن B یا C، درمان دارویی از اهمیت بالایی برخوردار است، اما در صورت عدم کنترل چاقی، کبد چرب یا مقاومت به انسولین، خطر پیشرفت آسیب کبدی و فیبروز همچنان میتواند افزایش یابد. به همین دلیل، درمان هپاتیت باید بهطور همزمان با اصلاح سبک زندگی و کنترل عوامل متابولیک انجام شود.
واکسن کبد چرب وجود ندارد!
در حالی که واکسن هپاتیت B از ابتلا به این نوع هپاتیت جلوگیری میکند، هیچ واکسنی برای پیشگیری از کبد چرب وجود ندارد. پیشگیری از کبد چرب به اصلاح سبک زندگی و کنترل عوامل متابولیک وابسته است.
۳۰ درصد
حدود یکسوم بزرگسالان جهان (تقریباً ۳۰ درصد) به کبد چرب متابولیک مبتلا هستند. این بیماری بهعنوان شایعترین بیماری مزمن کبدی در سطح جهانی شناخته میشود.
۷۰ درصد
بیش از ۷۰ درصد افراد مبتلا به چاقی در جهان به کبد چرب متابولیک دچار هستند.
۷۰ درصد
حدود ۵۵ تا ۷۰ درصد افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ در سطح جهانی نیز به کبد چرب متابولیک مبتلا شدهاند.
۳۰ درصد
تقریباً ۲۰ تا ۳۰ درصد از مبتلایان به کبد چرب متابولیک در جهان به مرحله التهاب کبدی میرسند.
۹۰ درصد
حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد موارد شایعترین نوع سرطان اولیه کبد، در افرادی که مبتلا به سیروز هستند، مشاهده میشود.
۴۰ درصد
برآورد میشود که حدود یکسوم تا ۴۰ درصد افراد مبتلا به هپاتیت B مزمن در جهان بهطور همزمان به کبد چرب نیز دچار شوند.
۲۴۰ میلیون نفر
حدود ۲۴۰ میلیون نفر در سطح جهان با هپاتیت B مزمن زندگی میکنند.
۵۰ میلیون نفر
تقریباً ۵۰ میلیون نفر در سطح جهانی به هپاتیت C مزمن مبتلا هستند.
بررسیهای تکمیلی را جدی بگیرید
بسیاری از افراد مبتلا به کبد چرب یا هپاتیت مزمن B و C، بهویژه در مراحل اولیه، ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند یا حتی آنزیمهای کبدی آنها طبیعی باشد. به همین خاطر، اگر دارای اضافهوزن، دیابت، چربی خون بالا یا سابقه خانوادگی بیماریهای کبدی هستید، فقط به طبیعی بودن آزمایش خون اکتفا نکنید و در صورت توصیه پزشک، بررسیهای تکمیلی را انجام دهید.
مشورت با پزشک را فراموش نکنید
بسیاری از مکملها و محصولات گیاهی که با ادعای “پاکسازی” یا “سمزدایی کبد” به بازار عرضه میشوند، شواهد علمی کافی برای اثربخشی ندارند و برخی از آنها حتی ممکن است به کبد آسیب برسانند. قبل از مصرف هر نوع مکمل یا داروی گیاهی، بهویژه در صورت ابتلا به کبد چرب یا هپاتیت، با پزشک مشورت کنید.
بیماریهای کبدی در ایران
۳۳ درصد
طبق یک متاآنالیز منتشرشده در سال ۲۰۲۴، حدود ۳۳ درصد از بزرگسالان ایرانی به کبد چرب متابولیک مبتلا هستند.
۱.۵ درصد
بهدنبال اجرای برنامه واکسیناسیون همگانی، شیوع هپاتیت B در ایران نسبت به دهههای گذشته بهطور قابل توجهی کاهش یافته است. در حال حاضر، شیوع این بیماری در جمعیت عمومی ایران حدود ۱ تا ۱.۵ درصد تخمین زده میشود.
۰.۵ درصد
شیوع هپاتیت C در جمعیت عمومی ایران کمتر از ۰.۵ درصد برآورد میشود، اما در گروههای پرخطر، شیوع این بیماری بهمراتب بیشتر است.
در اطراف خودمان چه خبر است؟
به گفته دکتر زهرا نهبندانی، رئیس گروه بیماریهای واگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، از ۱۱ هزار بیمار شناساییشده مبتلا به هپاتیت B، حدود ۴۰ درصد زن هستند؛ و از ۲ هزار بیمار شناساییشده مبتلا به هپاتیت C، تقریباً ۱۰ درصد زن هستند. همچنین شیوع هپاتیت B در جمعیت عمومی کمتر از ۲ درصد و هپاتیت C کمتر از نیمدرصد است.
مبتلایان به هپاتیت B از ۱۱ هزار بیمار شناساییشده:
۴۰ درصد زنان
۶۰ درصد مردان
مبتلایان به هپاتیت C از ۲ هزار بیمار شناساییشده:
۱۰ درصد زنان
۹۰ درصد مردان
این اطلاعات مربوط به جمعیت تحت پوشش دانشگاه مشهد است.
برای نگارش این مطلب از دادهها و اطلاعات موجود در پایگاههای زیر بهرهگیری شده است:
World Health Organization
European Association for the Study of the Liver
PubMed
Iranian Journal of Public Health
منبع: shahraranews.ir
