همشهریآنلاین
– پروانه بندپی:
تا چند سال پیش، در بسیاری از منازل ایرانی، زمان صرف غذا و دورهمی اعضای خانواده یکی از لحظات مهم برای لذت بردن از غذا و انجام گفتوگوهای روزمره محسوب میشد. اما با تغییر سبک زندگی و افزایش زندگیهای تکنفره، مهاجرت و دوری اعضای خانواده از یکدیگر، بسیاری از افراد وعدههای غذایی خود را در سکوت و تنهایی میگذرانند. اکنون تحقیقات جدید نشان میدهد که این تغییر ساده در سبک زندگی ممکن است تنها یک تجربه اجتماعی نباشد و عواقب جدی برای سلامت جسمانی افراد به همراه داشته باشد.
چرا افراد تنها با کمبود ویتامین مواجه میشوند؟
تحقیقات انجام شده در سالهای اخیر نشان میدهد افرادی که معمولاً به تنهایی غذا میخورند، نسبت به کسانی که وعدههای غذایی خود را در جمع صرف میکنند، بیشتر در معرض خطر کمبود مواد مغذی هستند. دلیل این امر خود تنهایی نیست، بلکه تغییرات رفتاری و روانی است که معمولاً با تنهایی همراه میشود؛ از کاهش انگیزه برای تهیه غذا و خرید مواد غذایی متنوع گرفته تا بیتوجهی به برنامه غذایی.
به گفته متخصصان تغذیه، یکی از مهمترین اثرات زندگی و غذا خوردن به تنهایی، کاهش تنوع غذایی است. زهرا اولادی، کارشناس تغذیه و رژیمدرمانی، در گفتگو با همشهری اظهار میدارد: «تهیه یک وعده غذایی کامل شامل سبزیجات، منابع پروتئینی، غلات کامل و مواد غذایی متنوع وقتی که فقط یک نفر قرار است آن را مصرف کند، برای برخی از افراد چالشبرانگیز است. بعضیها حتی حس نمیکنند که باید برای خود میز بچینند یا غذا را از کابینت بیرون بیاورند و در نتیجه، غذا را ایستاده و در همان قابلمه میخورند. بسیاری از افراد نیز معتقدند که باید کسی باشد تا به خاطر او غذای خوب تهیه کنند و در غیر این صورت، ترجیح میدهند از غذاهای آماده یا تکراری استفاده کنند. البته برخی افرادی که به تنهایی زندگی میکنند، سبک زندگی سالمی دارند، اما بسیاری از مراجعهکنندگان ما نشان میدهند که یخچال آنها مدتها از مواد غذایی، به ویژه میوه و سبزیجات خالی مانده و باز هم برای خرید به ترهبار نمیروند.»
این کارشناس ادامه میدهد: «بسیاری از افراد به تدریج به سمت غذاهای سادهتر و تکراری میروند؛ وعدههایی که سریع آماده میشوند و ممکن است تمامی نیازهای بدن را تأمین نکنند. همچنین خرید مواد غذایی متنوع، پختن غذاهای زمانبر و حتی نشستن بر سر سفره در صورت عدم وجود همصحبت، ممکن است برای برخی بیاهمیت باشد. در نتیجه، احتمال کاهش دریافت برخی مواد مغذی مانند پروتئین کافی، فیبر، ویتامینها و مواد معدنی افزایش مییابد.»
اولادی تأکید میکند: «این مسأله در سالمندان به دلیل تغییرات طبیعی بدن، کاهش حس گرسنگی و افزایش خطر سوءتغذیه اهمیت بیشتری دارد. البته افراد جوان و میانسال نیز که به تنهایی زندگی میکنند از این قاعده مستثنی نیستند.»
اما موضوع تنها به خوردن غذا محدود نمیشود. روانشناسان بر این باورند که غذا خوردن یکی از رفتارهای روزمرهای است که ابعاد اجتماعی و روانی دارد. گفتگو در حین صرف غذا، داشتن یک برنامه منظم و تجربه فعالیتهای مشترک میتواند به حفظ روابط اجتماعی و حتی افزایش لذت از غذا کمک کند.
دکتر فرشته شریفی، روانشناس سلامت، در این خصوص به همشهری میگوید: «تنها غذا خوردن یا زندگی کردن بهطور مستقیم باعث کمبود مواد مغذی در بدن نمیشود. آنچه بهطور غیرمستقیم بر تغذیه و سلامت اثر میگذارد، تغییرات رفتاری فرد و استرسی است که ناشی از احساس تنهایی است.»
دکتر شریفی بیان میکند: «در واقع، آنچه از تنها زندگی کردن مهمتر است، انزوای اجتماعی و احساس تنهایی مزمن است که لزوماً با تنها زندگی کردن یکی نیست. ممکن است فردی به تنهایی زندگی کند اما احساس تنهایی یا انزوای اجتماعی نداشته باشد. برعکس، فردی که با خانواده زندگی میکند ممکن است احساس تنهایی عمیقی را تجربه کند که از نظر روانشناختی آسیبزا است. پژوهشها نشان دادهاند که انزوای اجتماعی و احساس تنهایی مزمن میتواند خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، افسردگی، زوال شناختی و حتی مرگ زودرس را افزایش دهد.»
از ترشح دوپامین تا کورتیزول
این دکترای روانشناسی سلامت خاطرنشان میکند: «این موضوع از منظر روانشناسی نیز قابل توضیح است؛ غذا خوردن یک رفتار اجتماعی است و هنگامی که افراد در کنار یکدیگر غذا میخورند، ترشح دوپامین در مغز افزایش مییابد و میتواند با فعال شدن سیستم پاداش مغز و افزایش احساس لذت همراه باشد. بنابراین، غذا خوردن در کنار دیگران لذتبخشتر به نظر میرسد و فرد زمان بیشتری را به صرف غذا اختصاص میدهد. اما در شرایط تنهایی، ممکن است انگیزه فرد کاهش یابد و با خود بگوید «حوصله ندارم غذا درست کنم». این امر به نوبه خود به کاهش کیفیت تغذیه منجر میشود.
شریفی در ادامه به نکته مهمی اشاره میکند که «از سوی دیگر، احساس تنهایی میتواند منجر به افزایش ترشح هورمون کورتیزول شود. این هورمون بهطور طبیعی برای عملکرد بدن ضروری است، اما اگر در اثر استرس مزمن برای مدت طولانی در سطح بالایی باقی بماند، میتواند در برخی افراد موجب افزایش اشتها و در برخی دیگر موجب کاهش آن شود، همچنین میتواند میل به مصرف غذاهای پرچرب و پرقند را بیشتر کند و خواب را مختل سازد. علاوه بر این، افرادی که احساس تنهایی مزمن دارند، ممکن است گاهی حالتهای مشابه افسردگی را تجربه کنند که همین امر نیز بر سلامت و رفتارهای روزمره آنها تأثیر میگذارد.»
وضعیت آمادهباش بدن در این شرایط
این روانشناس بیان میکند: از دیدگاه روانشناسی، انسان موجودی اجتماعی است. وقتی فرد احساس امنیت و تعلق داشته باشد، معمولاً تغذیه بهتری دارد، خواب باکیفیتتری خواهد داشت و سیستم ایمنی قویتری خواهد داشت. اما احساس طرد شدن ناشی از تنهایی مزمن، بدن را به مدت طولانی در وضعیت آمادهباش نگه میدارد. این وضعیت همچنین میتواند عملکرد دستگاه گوارش را مختل کرده، حرکات روده را کاهش دهد، التهاب روده را افزایش دهد و ترکیب باکتریهای مفید روده را تغییر دهد. از آنجا که روده نقش مهمی در تنظیم بسیاری از هورمونهای بدن دارد و به عنوان «مغز دوم» شناخته میشود، اختلال در عملکرد آن میتواند بر سلامت عمومی فرد تأثیر بگذارد.
البته این الگو برای همه افراد یکسان نیست. شریفی در این باره میافزاید: «افرادی که بر روی رشد فردی و سلامت روان خود کار میکنند، معمولاً کمتر دچار احساس تنهایی مزمن میشوند. اگر فرد بتواند با ارزشهای درونی خود ارتباط برقرار کند، تنهایی خود را بپذیرد و با خود در صلح باشد، احتمال تجربه احساس تنهایی در او کاهش خواهد یافت. البته دستیابی به این وضعیت نیازمند آموزش و تقویت رابطه سالم با خود از دوران کودکی است.
منبع خبر: همشهری | انتشار: NabzeRuz.ir
