به گزارش خبرنگار کتاب ایرنا، هنریک مجنونیان در سال ۱۳۳۰ در ارومیه متولد شد و در تاریخ ۱۴ مرداد ۱۳۹۹ با خبر ناگهانی درگذشت. او نویسنده، مترجم، پژوهشگر، استاد دانشگاه و فعال در حوزه محیط زیست بود و تحصیلات ابتداییاش را در “دبستان بزرگمهر” و دوره متوسطه را در “دبیرستان فروغی” ارومیه سپری کرد. سپس وارد “دانشکده منابع طبیعی کرج” شد و پس از اخذ مدرک لیسانس در سال ۱۳۵۲، تحصیلات خود را تا سال ۱۳۵۶ در مقطع فوقلیسانس ادامه داد.
مجنونیان از سال ۱۳۵۴ به عنوان عضو هیأت علمی و استادیار در آموزشکده محیط زیست مشغول به کار شد. او در کنار تدریس، به عنوان کارشناس در سازمان حفاظت محیط زیست، به مدت طولانی به فعالیتهای اجرایی پرداخته و در انتخاب و توسعه شبکه مناطق حفاظتشده کشور نقش مؤثری ایفا کرده است. بسیاری از راهبردها و ابتکارات در زمینه حفاظت و مدیریت مناطق حفاظتشده و پارکهای ملی کشور در طی سه دهه اخیر، به واسطه اقدامات وی توسعه یافتهاند.
این پژوهشگر در تمامی سطوح تحصیلی، از آموزش و تربیت نیروهای اجرایی محیط زیست گرفته تا سطح عالی دانشگاههای دولتی، تدریس کرده است. بسیاری از دانشجویان وی به درجات شغلی و تحصیلی بالایی دست یافته و اکنون به عنوان کارشناسان یا مدرسان مجرب در سازمانهای اجرایی و مراکز آموزشی کشور شناخته میشوند. علاوه بر آموزش رسمی در دانشگاهها، مجنونیان با انتشار گسترده اطلاعات نظری و تجربیات عملی خود در میان اقشار مختلف جامعه، به آموزش غیررسمی نیز پرداخته است.
کتابهای هنریک مجنونیان در زمینه انتخاب، حفاظت و مدیریت پارکهای ملی و مناطق حفاظتشده و پناهگاههای حیات وحش، سالهاست که به عنوان کتب درسی و کمکدرسی در دانشگاههای کشور تدریس و مورد استفاده قرار میگیرند. او همچنین راهبرد حفاظت از تنوع زیستی را تهیه کرده و نخستین گزارش ملی ایران به کنفرانس ریو و دستورالعملهای لازم برای طرحریزی اکوسیستمهای خشکی ساحلی و دریایی را تدوین کرده است.
علاوه بر فعالیتهای پژوهشی، هنریک مجنونیان به عنوان نویسنده و مدرس در کمیتههای مختلف تخصصی محیط زیست نیز فعال بود. او به طور رسمی از سال ۱۳۸۵ به عنوان محقق و مشاور در کمیتههای فنی و علمی نظیر کمیته فنی سازمان محیط زیست در طرحهای بهرهبرداری پایدار، کمیته توسعه شبکه مناطق حفاظتشده، و سایر کمیتههای مرتبط فعالیت کرده و پس از ۳۳ سال خدمت به عنوان استادیار، کارشناس و مشاور ارشد در سال ۱۳۸۶ بازنشسته شد. مجنونیان تا مرداد ۱۳۹۹ به عنوان عضو هیأت تحریریه نشریات محیط زیست، ویراستاری، تألیف و ترجمه مقالات محیط زیستی مشغول به فعالیتهای علمی بود. او سالها به دلیل بیماری کلیوی رنج میبرد و در روز سهشنبه، ۱۴ مرداد ۱۳۹۹ در سن ۶۹ سالگی در تهران درگذشت.
از هنریک مجنونیان آثار متعددی به جا مانده است که در ادامه به برخی از آنها اشاره میشود.
کتاب «دانشنامه محیط زیست»
تا کنون چهار جلد از «دانشنامه محیط زیست» با هدف آگاهیرسانی به نوجوانان و جوانان در خصوص حفظ و حراست از طبیعت و منابع زنده منحصر به فرد کشور، توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شده است. این چهار جلد که به قلم هنریک مجنونیان، بهرام حسنزادهکیابی و شکوه حاجینصرالله نگارش شده، در شمارگان دو هزار و ۵۰۰ نسخه برای گروه سنی بالای ۱۵ سال چاپ و به بازار کتاب عرضه شده است. در مقدمه این اثر، مجنونیان توضیح داده است: «شیوه کار تهیه مطالب دانشنامه به این صورت بوده که متخصصان منابع، مقالات و اطلاعات مکتوب خود را برحسب موضوع در اختیار وی قرار میدادند تا او آن را سادهنویسی و بازنویسی کند. سپس مقاله تهیه شده دوباره در اختیار متخصصان مربوطه قرار میگرفت تا در چارچوب علایق و نیازهای افراد غیرمتخصص، آن را مورد بررسی و بازنگری قرار دهند. این فرایند گاهی چندین بار تکرار میشد تا مقاله مورد تأیید هر دو طرف قرار گیرد.»
کتاب «پارکها برای زندگی، از اتحادیه جهانی حفاظت»
کتاب «پارکها برای زندگی» یکی از منابع مهم برای دانشجویان رشته محیط زیست به شمار میرود. چهارمین کنگره جهانی پارکهای ملی در سال ۱۹۹۲ در کاراکاس ونزوئلا برگزار شد. این کنگره هر ده سال یک بار برگزار میشود تا خط مشی مدیریت پارکها و مناطق را برای دهه آینده تعیین کند. در این کنگره، وضعیت پارکهای ملی در دهه گذشته و همچنین موفقیتها و شکستهای کشورهای مختلف در زمینه اهداف حفاظت مورد بررسی قرار میگیرد. پس از کنگره بالی در سال ۱۹۸۲، وظایف جدید پارکها با توجه به پدیدههای نوین جهانی نظیر گرمایش زمین، حفاظت از تنوع زیستی، افزایش آلودگیها و رشد اکوتوریسم و مشارکت مردمی مورد تحلیل قرار گرفت. دبیرخانه کنگره نزدیک به هزار مقاله را دریافت کرده و سپس جنبههای مختلف پارکهای ملی را حول ۵۰ موضوع محوری دستهبندی کرده و در چهار سمپوزیوم همزمان به بحث گذاشت.
کتاب «طرحریزی پارکهای ملی، پارکداری»
این مجموعه تحت عنوان «طرحریزی پارکهای ملی یا پارکداری» شامل ۶ نمونه طرحریزی درباره پارکهای ملی، مناطق حفاظتشده و پناهگاههای حیات وحش، چه در خشکی و چه در آب (ساحلی) است. هر یک از نمونههای طرحریزی شده در این کتاب مربوط به دوره زمانی خاصی است و ترتیب آنها در این مجموعه از سال ۱۹۷۳ تا ۱۹۸۴ روند تکامل طرحریزی پارکهای ملی را در جهان نشان میدهد. این مجموعه به عنوان منبعی برای آموزش نظری و عملی فرایند طرحریزی پارکهای ملی به دانشجویان رشته محیط زیست فراهم آمده است. هر یک از این نمونهها بسته به اعتبار علمی خود از سالهای دور تاکنون برای تدریس مورد استفاده قرار گرفتهاند.
کتاب «تالابها: طبقهبندی و حفاظت تالابها – ارزشها و کارکردها»
کتاب تألیفی «تالابها» یکی از منابع مهم در حوزه محیط زیست است. با وجود اینکه آگاهی مردم و کشورها نسبت به اهمیت محیطهای طبیعی، به ویژه تالابها، در حال افزایش است، اما هنوز درک واقعی از اهمیت، کارکرد و حساسیت این زیستگاههای حیاتی بسیار پایین است. تالابها را میتوان شاهکار خلقت به حساب آورد. به جرأت میتوان گفت که در چهرههای محیط طبیعی زمین، کمتر زیستگاهی به این اندازه باارزش وجود دارد که تا این حد مورد غفلت قرار گرفته باشد. تالابها به عنوان نظامهای حیاتبخش، هیچ جایگزینی ندارند و از مهمترین و در عین حال آسیبپذیرترین اکوسیستمهای طبیعت محسوب میشوند.
مجموعه کوهستان
این مجموعه به بررسی مسائل محیط زیستی مرتبط با کوهستان میپردازد. سازمان ملل متحد هر سال را به نام یکی از مسائل زیستمحیطی نامگذاری میکند تا توجه جامعه جهانی را به آن جلب کند. این اقدام از سوی جامعه جهانی به عنوان یک سنت جا افتاده و متداول پذیرفته شده است. هدف سازمان ملل از نامگذاری سال جهانی به نوعی هشدار به جامعه جهانی است تا از فرصت پیشآمده استفاده کرده و در سال مشخصشده، توجه ویژهای به موضوع تعیینشده داشته باشند. کوهها به عنوان اکوسیستمهای کلان، یک سوم سطح خشکیهای جهان را پوشش میدهند و زیستگاه اصلی یک پنجم جمعیت جهان به شمار میروند. این اکوسیستمها تنوع عظیمی از گونهها و زیستگاهها را در بر دارند و به عنوان منابع عظیم آبهای جهان نقش حیاتی در سرنوشت جوامع بشری ایفا میکنند. شرایط سخت محیط زیستی کوهستان شامل کاهش دما، فشار هوا و رطوبت، آنها را به زیستگاههای خاصی تبدیل کرده است. ویژگیهای خاص کوهها، یعنی تأثیر شیب، ارتفاع و جهت دامنهها، به گونهای است که رهیافتهای عمومی را نمیپذیرند.
آثار و مقالات متعدد دیگری نیز از هنریک مجنونیان منتشر شده است. تعداد آثار در مجموعه اقدامات این پژوهشگر تأثیری بر کیفیت آنها نداشته است و در هر کتاب محتوای بهروز و مورد نیاز محیط زیست ارائه شده است. در سالهای حیات مجنونیان، دسترسی به اینترنت و دنیای بیرون از ایران مانند امروز نبود، اما این استاد به دلیل روابط بینالمللیاش توانسته بود از آخرین دستاوردها و دانش در زمینه محیط زیست آگاه شود و آنها را در اختیار دانشجویان و پژوهشگران قرار دهد.
منبع خبر: ایرنا | انتشار: NabzeRuz.ir
