همشهری آنلاین
– گروه سیاسی:
الکس وطنکا، پژوهشگر ارشد موسسه خاورمیانه در واشنگتن، بر این باور است که ایران در وضعیت کنونی در تلاش است تا با افزایش هزینههای تقابل برای ایالات متحده، محاسبات دولت ترامپ را دگرگون کند. وی بیان میکند که تهران به این نتیجه رسیده که عقبنشینی در برابر فشارهای واشنگتن ممکن است خطرناکتر از ادامه تنشها باشد و به همین دلیل از ابزارهایی مانند فشار بر بازار انرژی و تنگه هرمز بهعنوان اهرمهای مذاکره بهرهبرداری میکند.
وطنکا، کارشناس امنیتی در زمینه خاورمیانه و پژوهشگر ارشد این موسسه، به افزایش ریسکپذیری ایران در ماههای اخیر اشاره کرده و ادعا کرده است که تهران در حال حاضر بیش از هر چیز به دنبال تضمین بقای خود در برابر فشارهای آمریکا و متحدانش است.
وی اظهار داشت: «در اساس رفتار فعلی ایران، یک هدف نهفته است؛ حکومت ایران میخواهد از این جنگ جان سالم به در ببرد. آنها به این نتیجه رسیدهاند که بهترین راه برای تضمین بقای خود، حداکثر کردن فشارهایی است که میتوانند بر آمریکا و شرکای آن در منطقه اعمال کنند.»
این تحلیلگر آمریکایی معتقد است که حمله موشکی ایران به نیروهای آمریکایی در شرایط آتشبس، پیامی فراتر از یک اقدام نظامی دارد. به گفته وی، تهران تلاش دارد تا نشان دهد که تنها آمریکا نیست که میتواند روند جنگ را تعیین کند و ایران نیز توانایی برهم زدن محاسبات طرف مقابل را دارد.
وطنکا اضافه میکند: «ایران میخواهد نشان دهد که برخلاف گذشته، این فقط آمریکا نیست که میتواند آتشبس را نقض کند؛ ایران نیز میتواند چنین اقدامی انجام دهد.» او همچنین بیان میکند که در ایران این تصور وجود دارد که رئیسجمهور آمریکا هنوز آماده توافقی نیست که از منظر تهران قابل قبول باشد و به همین دلیل ایران سعی میکند با افزایش هزینههای اقتصادی، واشنگتن را به تغییر محاسبات وادار کند.
این پژوهشگر خاطرنشان کرد: «بهترین روش برای جلب توجه ترامپ، افزایش فشار اقتصادی بر آمریکا است. به همین دلیل میتوان انتظار داشت که ایران به دنبال راههایی برای حفظ قیمت نفت در سطح بالا باشد.»
به گفته وی، تهران بر این باور است که فشار ناشی از افزایش قیمت انرژی میتواند در نهایت به بازار آمریکا و افکار عمومی این کشور منتقل شود و دولت ترامپ را تحت فشار قرار دهد تا به توافقی دست یابد.
محور اصلی اختلاف
یکی از بخشهای کلیدی تحلیل وطنکا به موضوع تنگه هرمز اختصاص دارد؛ موضوعی که در ماههای اخیر به یکی از اصلیترین محورهای اختلاف میان ایران و آمریکا تبدیل شده است. این تحلیلگر آمریکایی معتقد است ایران نمیخواهد به سادگی از نقشآفرینی خود در این آبراه صرفنظر کند، زیرا از دیدگاه تهران، تنگه هرمز بخشی از قدرت بازدارندگی کشور در برابر تهدیدهای خارجی محسوب میشود.
وی گفت: «تنها راهی که میتوان تصور کرد ایران از این ادعا عقبنشینی کند، این است که چیزی بهتر و مشوقهایی دریافت کند که تهران را قانع کند هزینه کنار گذاشتن این اهرم را بپذیرد.» وطنکا همچنین درباره پیشنهاد عمان برای مدیریت بحران تنگه هرمز اظهار داشت که این طرح مشابه برخی مدلهای مدیریت آبراههای بینالمللی مانند تنگه مالاکا است؛ مدلی که در آن کشتیهای عبوری هزینههایی برای خدمات دریایی پرداخت میکنند. با این حال، او اشاره کرد که اختلاف اصلی میان ایران و آمریکا فراتر از مسائل فنی است.
وی توضیح داد: «آمریکا بر این باور است که نباید به ایران حق مطالبه هزینه عبور داده شود، اما ایران این موضوع را راهی برای تثبیت ادعای حاکمیت خود میداند.» از نظر وطنکا، نگرانی واشنگتن این است که پذیرش چنین سازوکاری در آینده به عنوان یک پیشینه سیاسی برای ایران مورد استفاده قرار گیرد و تهران بتواند در بحرانهای آتی، تهدید بستن تنگه هرمز را مشروعتر جلوه دهد. این پژوهشگر آمریکایی همچنین نقش عمان را در مذاکرات میان ایران و آمریکا بسیار مهم دانست و تصریح کرد که مسقط به دلیل روابط تاریخی خود با تهران، یکی از معدود بازیگرانی است که توانایی میانجیگری بین دو طرف را دارد.
وی بیان کرد: «عمان به دنبال نمایش نقش خود نیست؛ آنها فقط به دنبال دستیابی به یک نتیجه مثبت هستند.»
مانع اصلی توافق تهران و واشنگتن
وطنکا در بخش دیگری از این گفتوگو، اختلاف اصلی میان ایران و آمریکا را نه نبود کانال مذاکره، بلکه فقدان اعتماد میان دو طرف دانست. او خاطرنشان کرد که در ایران این باور وجود دارد که نمیتوان به وعدههای رئیسجمهور آمریکا اعتماد کرد؛ «روایت حاکم در ایران این است که آمریکا قابل اعتماد نیست؛ ممکن است رئیسجمهور آمریکا از صلح صحبت کند اما نتیجه به جنگ منجر شود.»
با این حال، وطنکا تأکید کرد که واشنگتن نیز درباره جدیت تهران در مذاکرات تردید دارد. او درباره تفاهمنامه ۱۷ ژوئن (۲۸ خرداد) بین ایران و آمریکا گفت که این توافق از ابتدا بسیار بلندپروازانه بود و به دلیل اختلافات حلنشده نتوانست دوام بیاورد.
این تحلیلگر معتقد است اگر قرار باشد مذاکرات دوباره آغاز شود، دو طرف باید به جای توافقهای بزرگ و مبهم، از گامهای کوچک و قابل اندازهگیری شروع کنند؛ از جمله ایجاد سازوکاری شفاف درباره تنگه هرمز و سپس حرکت به سمت مسائل پیچیدهتر مانند برنامه هستهای و تحریمها.
وی در پایان تأکید کرد که ادامه جنگ فرسایشی برای هیچ یک از طرفین پیروزی قطعی به همراه نخواهد داشت و تهران و واشنگتن تنها زمانی قادر به دستیابی به توافق خواهند بود که از ادبیات پیروزی کامل فاصله بگیرند و به دنبال راهحلهای عملی باشند.
منبع: www.hamshahrionline.ir
