همشهری آنلاین، فاطمه عسگری نیا:
صداهای کولر هنوز از پنجرهها بلند میشود، اما به نظر میرسد که دیگر مثل گذشته بیوقفه کار نمیکنند. مادر بدون اینکه هیچ چیزی بگوید، چراغ اتاق خالی را خاموش میکند. پدر هنگام خروج از خانه دوباره شیر آب را چک میکند. یک بچه از پشت میز شام به پدرش یادآوری میکند: «بابا کولر رو یه درجه کمتر کن.» هیچ قانون جدیدی برای این رفتارها نوشته نشده است، اما به نظر میرسد که میان مردم یک قرار نانوشته شکل گرفته است؛ اینکه این روزها باید بیشتر از گذشته به آب، برق و آینده توجه کنند. شرکت توزیع برق تهران بزرگ اعلام کرده که اوج مصرف برق پایتخت نسبت به برآوردهای اولیه حدود ۱۱ درصد کمتر شده است. البته این تنها خبر خوب در مورد مصرف انرژی در پایتخت نبود؛ چرا که بنابر اعلام مسئولین حوزه آب، سرانه مصرف آب تهرانیها از ۱۹۰ لیتر به ۱۵۷ لیتر در روز رسیده است. این اعداد فقط چند عدد نیستند؛ پشت این ارقام، یک تغییر آرام در رفتار مردم مشاهده میشود؛ تغییری که شاید از خود آمارها مهمتر باشد و آن هم همدلی و همراهی مردم در صرفهجویی انرژیهایی که قرار نیست تا ابدالدهر وجود داشته باشند. سالها بود هر بار صحبت از صرفهجویی میشد، برخی با بیتفاوتی میگفتند: «مصرف من که تأثیری ندارد.» بعضیها نیز از روی لجبازی، توصیهها را جدی نمیگرفتند، اما حالا به نظر میرسد که وضعیت تغییر کرده است. جامعه آرامآرام به این نتیجه رسیده که آب و برق فقط برای امروز نیست؛ بلکه برای فرزندانی است که قرار است فردا در همین شهر زندگی کنند. باید اعتراف کنیم که نگرانی از آینده، دیگر فقط دغدغه کارشناسان محیطزیست نیست؛ بلکه وارد آشپزخانهها شده، کنار شیر آب ایستاده و خود را روی دمای کولر نشان میدهد.
وقتی «من» جای خودش را به «ما» داد
جامعهشناسان میگویند که بحرانها همیشه فقط ویرانکننده نیستند؛ گاهی انسانها را به هم نزدیکتر میکنند. روزهای سخت، اگرچه خستهکنندهاند، میتوانند حس مسئولیت جمعی را بیدار کنند. حالا این اتفاق خوب بعد از بحرانهایی رخ داده که ما پشت سر گذاشتهایم؛ از بحران کمبود آب و برق گرفته تا جنگ و… بحرانهایی که دل مردم را به هم نزدیکتر کرد. داوودمیرسعیدی، جامعهشناس، معتقد است که جامعه ایران در سالهای اخیر به مرحله تازهای از بلوغ اجتماعی رسیده است. او میگوید: «مردم امروز بهتر از گذشته میدانند که منابع طبیعی پایانناپذیر نیستند. اگر سالها پیش بعضی افراد خاموش نکردن یک چراغ یا باز گذاشتن شیر آب را مسئله مهمی نمیدانستند، امروز نگاه متفاوتی پیدا کردهاند. جامعه متوجه شده که هر قطره آب و هر کیلووات برق، بخشی از سرمایه نسل آینده است.» به گفته او، شاید این تغییر، مهمترین دستاورد روزهای سخت باشد. جامعهای که تا چند سال پیش صرفهجویی را بیشتر با اجبار، قبضهای سنگین یا محدودیتها میشناخت، امروز آن را از زاویه دیگری میبیند؛ از زاویه مسئولیت. مردم کمکم پذیرفتهاند که آب و برق فقط برای امروز نیست؛ بلکه برای فرزندانی است که قرار است فردا در همین شهر نفس بکشند. همین تغییر نگاه است که یک توصیه ساده را به یک فرهنگ عمومی تبدیل میکند. این تغییر را نباید فقط نتیجه تبلیغات یا بخشنامهها دانست؛ «وقتی یک جامعه چند بحران را پشت سر گذاشتهاست، اگر سرمایه اجتماعیاش حفظ شده باشد، مردم رفتار مسئولانهتری پیدا میکنند. آنها دیگر فقط به آسایش امروز خود فکر نمیکنند؛ آینده فرزندانشان را هم میبینند.»
صرفهجویی؛ از اجبار تا انتخاب
شاید تا چند سال پیش خاموش کردن یک چراغ اضافه فقط برای کمتر شدن مبلغ قبض بود، اما امروز امر شکل دیگری پیدا کرده است. فروشندهای که کولر گازی مغازهاش را یک درجه میکند. همسایهای که به دیگری یادآوری میکند شیر آب را باز نگذارد یا کارمندی که آخر وقت چراغهای اداره را خاموش میکند، شاید هیچیک احساس قهرمان بودن نداشته باشند، اما همه آنها بخشی از یک تغییر بزرگتر هستند، تغییری که از «صرفهجویی» به «مسئولیت اجتماعی» رسیده است. امروز بسیاری از مردم نمیخواهند فرزندانشان سالهای بعد با بحرانهای شدیدتر آب و خاموشیهای گسترده روبهرو شوند. آنها خوب میدانند که اگر امروز بیمحابا مصرف کنند، هزینهاش را نسل بعد خواهد پرداخت.
بلوغی که در آمارها دیده نمیشود
سرمایه اجتماعی همیشه خودش را در راهپیماییها یا روزهای بحران نشان نمیدهد؛ گاهی در خاموش شدن یک لامپ اضافه دیده میشود؛ در کوتاهتر شدن زمان دوش گرفتن؛ در بستن شیر آبی که بیدلیل باز مانده است. این رفتارها شاید کوچک باشند، اما وقتی میلیونها نفر همزمان آنها را انجام میدهند، به یک فرهنگ تبدیل میشوند؛ فرهنگی که نه با اجبار شکل گرفته و نه با ترس، بلکه با آگاهی.
رفتار بالغانه مردم
شاید مهمترین خبر این روزهای تهران، نه ۱۱ درصد کاهش مصرف برق باشد و نه آمار کمتر شدن مصرف آب. خبر مهمتر این است که جامعه، آرامآرام بالغانهتر رفتار میکند. امروز بسیاری از شهروندان متوجه شدهاند که منابع طبیعی ارثیه یک نسل نیست؛ بلکه امانتی است که باید سالم به نسل بعد برسد. شاید خاموش کردن یک چراغ در ظاهر فقط چندوات مصرف برق را کمتر کند، اما وقتی میلیونها نفر همین تصمیم کوچک را میگیرند، در واقع آینده را روشنتر میکنند.
منبع: www.hamshahrionline.ir
