به گزارش ایرنا، بارش باران در کرمانشاه همیشه صرفاً یک پدیده جوی نیست. در استانی با کوههای وسیع، رودخانههای متعدد، دشتهای بارور و منابع آبی محدود، بارش میتواند همزمان به عنوان نعمت و تهدید مطرح شود. این بارشها هم میتوانند به جبران خشکسالی و تقویت منابع آبی کمک کنند و هم میتوانند برای مناطق مسکونی، راهها و زیرساختهایی که در مسیر روانآبها و سیلاب قرار دارند، خطر سازند.
با نزدیک شدن به فصل بارش و پیشبینی افزایش بارندگی، مدیریت استان در تلاش است تا قبل از شروع بارانهای شدید، نقاط ضعف را شناسایی کرده و برای مدیریت روانآبها و سیلابهای احتمالی آماده شود. در این راستا، تجربه سیلاب فروردین ۱۳۹۸ همچنان به عنوان یکی از نمونههای مهم برای مدیران استان محسوب میشود. در آن زمان، تنها در طی سه روز حدود ۶ میلیارد مترمکعب آب در سطح استان تولید شد و سدهای کرمانشاه توانستند نزدیک به نیمی از این مقدار را کنترل کنند.
اکنون مسئولان اعلام کردهاند که بارشهای آتی نباید تنها به عنوان یک تهدید تلقی شود، بلکه باید از این فرصت برای تقویت ذخایر آبی استان بهرهبرداری کرد. منوچهر حبیبی، استاندار کرمانشاه، در جلسه مدیریت بحران استان بر لزوم توجه به هشدارهای هواشناسی تأکید کرد و گفت: “تمام دستگاهها باید از هماکنون تمهیدات لازم را برای مواجهه با بارشهای پیش رو در نظر بگیرند.”
به گفته وی، استان باید همزمان دو رویکرد را در نظر داشته باشد: اول، پیشگیری از خسارتهای احتمالی ناشی از بارندگی و سیلاب و دوم، استفاده از این بارشها برای تقویت منابع آبی. حبیبی همچنین به وجود حدود یک میلیارد و ۳۵۰ میلیون مترمکعب آب در ۱۱ سد استان اشاره کرد و بارشهای پیشرو را فرصتی برای ذخیره آب دانست و بر لزوم جلوگیری از خروج منابع آبی حاصل از بارشها بدون استفاده تأکید کرد.
تحقق این هدف به توانایی سدها بستگی ندارد، بلکه بخشی از آن به مکانهایی مربوط میشود که در زمان بارندگی میتوانند به کانونهای خطر تبدیل شوند. حبیبی بر لزوم شناسایی تمام نقاط آسیبپذیر و خطرناک تأکید کرد و گفت: “با توجه به توپوگرافی متنوع کرمانشاه، بیتوجهی به این نقاط میتواند برای مردم مشکلآفرین شود.”
علیمحمد زورآوند، مدیرکل هواشناسی استان کرمانشاه، به پدیده النینو اشاره کرد و توضیح داد که این پدیده موضوع جدیدی نیست و در سالهای مختلف رخ داده است. او افزود: “النینو میتواند بر مقدار بارش منطقه تأثیر بگذارد، اما این تأثیر قطعی نیست و نمیتوان تنها بر اساس وقوع این پدیده، افزایش بارندگی را تضمین کرد.”
با این حال، پیشبینیهای موجود احتمال بارشهای مناسب را افزایش داده و ضرورت آمادگی را بیشتر میکند. زورآوند همچنین به سالهای خشکسالی استان اشاره کرد و گفت که کاهش ظرفیت نفوذ آب در خاک ممکن است باعث شود بخشی از بارشها سریعتر به روانآب تبدیل شوند، که در صورت بارشهای شدید، احتمال وقوع سیلاب را افزایش میدهد.
اوایل پاییز، اواخر زمستان و اوایل بهار از جمله دورههایی هستند که احتمال بارشهای شدید و وقوع سیلاب در آنها بیشتر است. یکی از الزامات مهم در مدیریت سیلاب، سرعت دریافت اطلاعات است. هواشناسی کرمانشاه در سالهای اخیر به سامانه هشدار سیل مجهز شده، اما به گفته مدیرکل هواشناسی، برخی از ایستگاههای بارانسنجی استان هنوز به صورت سنتی فعالیت میکنند.
در این ایستگاهها، دادههای بارش توسط نیروی انسانی ثبت و منتقل میشود که این موضوع میتواند سرعت دسترسی به اطلاعات را کاهش دهد. قرار است در طی سه سال، ایستگاههای بارانسنجی استان به تدریج به صورت خودکار درآیند، اقدامی که میتواند امکان دسترسی سریعتر به اطلاعات بارش و در نتیجه صدور هشدار و واکنش بهموقعتر دستگاههای اجرایی را فراهم کند.
اگرچه هواشناسی مسئول پیشبینی وضعیت جوی است، اما آب منطقهای و دستگاههای اجرایی باید خود را برای مواجهه با آبی که ممکن است به سرعت حجم زیادی پیدا کند، آماده کنند. به گفته بهرام درویشی، مدیرعامل شرکت آب منطقهای کرمانشاه، ۹۲ تقاطع فاقد آبگذری در سطح استان شناسایی شدهاند که در صورت بارندگی شدید میتوانند مسیر حرکت آب را مسدود کنند و خطر ایجاد نمایند. از این تعداد، ۴۳ مورد تاکنون توسط سازمان راهداری اصلاح شده، اما هنوز تعدادی دیگر باقی مانده است که نیازمند اقدام فوری هستند.
این موضوع تنها به تقاطعها محدود نمیشود، بلکه ۵۷ کیلومتر از رودخانههای اصلی استان نیز به عنوان نقاطی که احتمال ایجاد حادثه در آنها وجود دارد، شناسایی شده و ۱۶ کیلومتر از این مناطق که در مجاورت مراکز جمعیتی قرار دارند، در برنامه لایروبی قرار گرفتهاند. این آمار نشاندهنده این است که بخش مهمی از مدیریت بحران باید نه تنها در زمان وقوع سیلاب بلکه پیش از بارش انجام شود.
درویشی پیشنهاد کرد تا برای تسریع در عملیات، دستگاههای اجرایی امکانات خود را در اختیار یکدیگر قرار دهند و چند دستگاه بیل مکانیکی به صورت همزمان برای رفع نقاط حساس استان به کار گرفته شوند. به گفته او، با بسیج این امکانات میتوان بخش قابل توجهی از نقاط حساس استان را در مدت حدود ۱۵ روز ساماندهی کرد.
در کنار مدیریت روانآبها، سدها یکی از ابزارهای اساسی استان برای کنترل آب هستند. تجربه سیلاب سال ۱۳۹۸ نشان داد که وجود مخازن میتواند حجم زیادی از سیلاب را کنترل کند. اکنون نیز آب منطقهای اعلام کرده که ظرفیتسازی در مخازن سدها آغاز شده و وضعیت دریچهها، تجهیزات الکترومکانیکی و ابزار دقیق سدها به شکل مستمر پایش میشود. همچنین برای پاییندست سدها، اطلاعرسانی به فرمانداریها، بخشداریها و دهیاریها انجام شده تا در صورت افزایش خروجی سدها، آمادگی لازم وجود داشته باشد.
با این حال، مساله اساسیتر، کمبود ظرفیت ذخیرهسازی آب در استان است. مدیرعامل آب منطقهای نیز به این موضوع اشاره کرده و توسعه مخازن جدید را یک نیاز جدی برای کرمانشاه دانست. به عقیده او، بارشهای پیشرو نباید صرفاً به عنوان یک بحران تلقی شوند، بلکه میتوانند فرصتی برای جبران بخشی از کمبود منابع آبی استان باشند.
در نهایت، آنچه از مجموع صحبتهای مسئولان در نشست مدیریت بحران کرمانشاه برداشت میشود، این است که استان با یک دوگانه مواجه است؛ آمادگی برای سیلاب و همزمان آماده شدن برای ذخیره آب. اگر نقاط حادثهخیز پیش از بارندگی اصلاح نشوند، بارش شدید میتواند منجر به خسارت در مناطق مسکونی، راهها و زیرساختها گردد، اما اگر زیرساختهای مدیریت آب آماده باشند، همین بارندگی میتواند نیاز آبی استان را تأمین کند. استاندار کرمانشاه نیز بر این نکته تأکید دارد که تمامی دستگاهها باید از هماکنون بر اساس وظایف خود وارد عمل شوند. در واقع، موفقیت مدیریت بارشهای پیشرو تنها به میزان بارندگی بستگی ندارد، بلکه به نحوه مواجهه استان با این بارشها مرتبط است که تعیین میکند آیا باران به بحران تبدیل میشود یا فرصتی برای تقویت منابع آب.
منبع: www.irna.ir
