گروه جامعه
ایرنا
– با فرارسیدن هر ساله اربعین حسینی، مسیرهای منتهی به کربلا رنگ و بویی متفاوت به خود میگیرند. میلیونها نفر از ملیتها، زبانها و فرهنگهای گوناگون، کولهبار عشق را بر دوش میگذارند و به سمت مقصدی میروند که تنها یک شهر نیست، بلکه تجلی ایمان، ایثار، همدلی و آزادگی است. در این مسیر، مرزهای جغرافیایی و تفاوتهای قومی رنگ میبازند و آنچه باقی میماند، پیوند عمیق میان انسانهایی است که به عشق امام حسین (ع) گردهم آمدهاند.
پیادهروی اربعین، به عنوان بزرگترین اجتماع مردمی جهان، فراتر از یک آیین مذهبی، نمایشگاه بینظیری از مشارکت اجتماعی، مهماننوازی، خدمت بیمنت و همبستگی ملتها است. هزاران موکب مردمی در طول شبانهروز به زائران خدمات ارائه میدهند و دستگاههای اجرایی دو کشور ایران و عراق برای تسهیل این سفر بزرگ بسیج میشوند. میلیونها زائر، داستان مشترکی از عشق، فداکاری و مسئولیتپذیری را رقم میزنند.
هر سال، اربعین فرصتی است که دنیا شاهد قدرت همدلی و سرمایه اجتماعی باشد. این رویداد در کنار معنویت، ابعاد فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، خدماتی و حتی زیستمحیطی گستردهای دارد و از این رو، به پدیدهای جهانی تبدیل شده است. هر گام در این مسیر، روایتگر استمرار پیام عاشورا و زنده نگاه داشتن فرهنگ ایثار و عدالتخواهی است.
جاده نجف تا کربلا در این ایام، مسیر عبور میلیونها زائر است. این مسیر هر عمود آن، داستانی از عشق و خدمت را در خود جای داده است. در دو سوی جاده، موکبهایی برپا شدهاند که بیوقفه از زائران پذیرایی میکنند. از آب و غذا گرفته تا خدمات درمانی و اسکان، در هر گوشه میتوان سینیهایی پر از شربت و چای و ظرفهایی از میوههای خنک را مشاهده کرد. افرادی که با عشق به آقا امام حسین (ع) در این موکبها خدمت میکنند، گرمای طاقتفرسا را به جان میخرند و در عین حال از زائران به بهترین نحو پذیرایی مینمایند تا با میوههای خنک و شربت گوارا دلشان تازه شود.
اما در کنار این جلوههای معنوی، واقعیتی دیگر نیز خود را نمایان میکند: حجم عظیم پسماندی که در صورت عدم مدیریت مناسب، میتواند محیط زیست این مسیر را با چالشهای جدی مواجه کند. بیشتر زبالههای تولیدشده در ایام اربعین شامل بطریهای پلاستیکی آب، لیوانها و ظروف یکبار مصرف، کیسههای پلاستیکی و باقیمانده مواد غذایی است. اگرچه بخش عمدهای از این پسماندها توسط نیروهای خدمات شهری، داوطلبان و گروههای مردمی جمعآوری میشود، اما حجم بالای زائران، مدیریت آن را به یکی از مهمترین چالشهای این رویداد بزرگ تبدیل کرده است.
کارشناسان محیط زیست بر این باورند که اربعین، بهعنوان نماد همدلی و مشارکت مردمی، میتواند به الگویی برای ترویج فرهنگ حفاظت از طبیعت تبدیل شود. اقداماتی ساده اما مؤثر از جمله استفاده از قمقمههای شخصی به جای بطریهای متعدد، همراه داشتن لیوان و ظروف چندبار مصرف، تفکیک زباله از مبدا و پرهیز از رها کردن پسماند در مسیر، میتواند از سوی هر زائر انجام شود.
در سالهای اخیر، برخی موکبها نیز تلاش کردهاند با کاهش مصرف پلاستیک، استفاده از ظروف قابل بازیافت یا زیستتخریبپذیر و استقرار مخازن تفکیک زباله، سهم خود را در کاهش آسیبهای زیستمحیطی ایفا کنند. همچنین، حضور گروههای داوطلب مردمی برای پاکسازی مسیرهای پیادهروی نشان داده است که فرهنگ خدمت میتواند فراتر از خدمت به زائران باشد و شامل خدمت به طبیعت نیز شود.
مدیریت بهینه مصرف آب، جلوگیری از هدررفت مواد غذایی، کاهش استفاده از پلاستیک و رعایت نظافت سرویسهای بهداشتی نیز بخشی از مسئولیت زیستمحیطی زائران و خادمان به حساب میآید، چرا که هر رفتار فردی، در مقیاس حضور میلیونها نفر، تأثیر بزرگی بر محیط اطراف میگذارد.
آموزههای دینی نیز بر پاکیزگی و عدم آسیب به طبیعت تاکید دارند. به همین دلیل، بسیاری از فعالان محیط زیست بر این باورند که احترام به زمین و حفظ پاکیزگی مسیر، ادامه همان فرهنگ خدمت و احترام به دیگران است که در سراسر مسیر اربعین جاری است.
اربعین هر سال تصویر باشکوهی از همبستگی ملتها را به نمایش میگذارد، اما ماندگارترین تصویر آن زمانی به ثبت خواهد رسید که پس از عبور میلیونها زائر، جاده نجف تا کربلا همچنان پاک، سالم و شایسته این اجتماع عظیم باقی بماند. شاید بتوان گفت زائر واقعی، کسی است که علاوه بر به جا گذاشتن رد پای عشق، هیچ اثری از آسیب به طبیعت بر جای نگذارد.
حسین عبیری گلپایگانی، فعال محیطزیست، در گفتوگو با خبرنگار ایرنا درباره این رویداد بزرگ و چگونگی برگزاری آن بدون آسیب به محیط زیست، اظهار داشت: بله، این امر ممکن است، اما به شرطی که هر زائر خود را مسئول حفظ محیط زیست بداند. در چنین اجتماعاتی، رفتار هر فرد ممکن است ناچیز به نظر برسد، اما وقتی میلیونها نفر حضور دارند، همان رفتار کوچک میتواند به تأثیر بزرگی تبدیل شود. اگر هر زائر تنها یک بطری پلاستیکی کمتر مصرف کند یا زباله خود را در محل مناسب قرار دهد، نتیجه آن در مقیاس میلیونی کاملاً مشهود خواهد بود.
وی افزود: مهمترین چالش در این مراسم، حجم بالای پسماند بهویژه پلاستیکهای یکبار مصرف است. بطریهای آب، لیوانها و ظروف غذا بیشترین سهم را دارند. اگرچه مدیریت پسماند در سالهای اخیر بهبود یافته، اما کاهش تولید زباله باید در اولویت باشد و فقط به جمعآوری آن فکر نشود که البته این نیز بهطور کامل انجام نمیشود.
عبیری گلپایگانی درباره راهکارهای زائران برای مشارکت در حفظ محیط زیست گفت: این راهکارها بسیار ساده هستند. همراه داشتن قمقمه یا بطری چندبار مصرف، استفاده از لیوان شخصی، پرهیز از رها کردن زباله در مسیر، مصرف به اندازه غذا برای جلوگیری از هدررفت مواد غذایی و همکاری با گروههای پاکسازی، این اقدامات هزینهای در بر ندارد اما تأثیر زیادی بر محیط زیست خواهد گذاشت.
وی به فعالیت موکبهای متعدد در مسیر پیادهروی اشاره کرد و گفت: موکبها میتوانند پیشگام فرهنگسازی باشند. استفاده از ظروف قابل بازیافت یا تجزیهپذیر، نصب مخازن تفکیک زباله، آموزش خادمان و زائران و مدیریت مصرف آب از جمله اقداماتی است که بسیاری از موکبها میتوانند انجام دهند. اگر هر موکب خود را به عنوان یک پایگاه آموزش محیط زیست بداند، اثر آن بسیار گسترده خواهد بود.
این فعال محیط زیست تأکید کرد: حتی در دین اسلام نیز همواره بر نظافت و حفظ محیط زیست تأکید شده است، تا جایی که شکستن شاخه درختی را به مثابه شکستن بال فرشته دانستهاند. بنابراین حفاظت از طبیعت بخشی از همان فرهنگ دینی ما است. کسی که به حقوق دیگران احترام میگذارد، نباید طبیعت را آلوده کند. پاکیزگی، پرهیز از اسراف و حفظ نعمتهای الهی از آموزههای دینی ما است و بنابراین احترام به مسیر پیادهروی و محیط اطراف، ادامه همان فرهنگ خدمت و احترام به انسانها است.
وی اضافه کرد: زائران بهگونهای که عشق و ارادت خود را با قدمهایشان نشان میدهند، میتوانند با رفتارهای مسئولانه نیز از این مسیر مقدس محافظت کنند. اگر هر زائر هنگام بازگشت، جاده نجف تا کربلا را همانگونه که تحویل گرفته یا حتی پاکتر از قبل بر جای بگذارد، اربعین علاوه بر بزرگترین اجتماع انسانی، به بزرگترین نماد مسئولیتپذیری زیستمحیطی نیز تبدیل خواهد شد.
منبع: www.irna.ir
