به گزارش ایرنا به نقل از پایگاه خبری یو تک لوپ (EU Tech Loop) و یورونیوز، مبلغ این معامله برای پلتفرمی که فعالیت خود را به عنوان یک نرمافزار پیامرسان ویژه نوجوانان آغاز کرده و اکنون به یکی از مهمترین پایگاههای داده میزبان مدلهای هوش مصنوعی متنباز (Open Source) و «وزنباز» (Open Weight) تبدیل شده، رقم شگفتانگیزی به شمار میآید.
هوش مصنوعی متنباز به معنای این است که کدهای مربوط به این فناوری بهصورت رایگان و عمومی در دسترس تمامی توسعهدهندگان قرار دارد. این امر موجب میشود که توسعهدهندگان بتوانند از این کدها استفاده کنند، آنها را تغییر دهند و به اشتراک بگذارند و این همکاری جمعی میتواند به تولید برنامههای هوش مصنوعی خلاقانهتر و تسریع در روند ساخت راهحلهای کاربردی منجر شود.
ماه گذشته، بروکسل (مقر اتحادیه اروپا) با احتیاط از «استقلال راهبردی» در حوزه هوش مصنوعی صحبت میکرد؛ اما اکنون این سؤال مطرح است که اگر پلتفرم مرکزی مدلهای باز اروپا به یک شرکت آمریکایی واگذار شود، این استقلال چه معنایی خواهد داشت؟
شرکت آمریکایی انویدیا اعلام کرده که هاگینگ فیس — کتابخانه محبوبترین مدلهای متنباز و منبعباز هوش مصنوعی که اساس توسعه این فناوری در اروپا را تشکیل میدهد — را به مبلغ ۱۳ میلیارد دلار خریداری خواهد کرد. در نگاه اول، این معامله تنها یک ادغام تجاری در قلب دره سیلیکون به نظر میرسد، اما از دیدگاه اتحادیه اروپا، این موضوع به طور عملی به معنای واگذاری یک حلقه استراتژیک در زنجیره نوآوری به شرکتهای فراملیتی آمریکایی است.
بروکسل که بهطور رسمی پرچم «حاکمیت دیجیتال» را برافراشته است، اکنون در وضعیتی پارادوکسیکال و متناقض قرار گرفته است: از یک طرف به توسعه مدلهای باز بهعنوان مانعی در برابر هژمونی چند شرکت فناوری آمریکایی نگاه میکند و از سوی دیگر، مشاهده میکند که همین مدلهای باز — که هسته اکوسیستم اروپایی را تشکیل میدهند — به دست همان بازیگران آمریکایی تسخیر میشوند.
از یک پیامرسان نوجوانانه تا قطب جهانی هوش مصنوعی، این شرکت که در آغاز به عنوان ابزاری برای نوجوانان شروع به کار کرد، اکنون بهعنوان مهمترین «هاب» مدلهای وزنباز در جهان شناخته میشود. با اینکه روند این خرید عمدتاً در ایالات متحده انجام میشود، بنیانگذاران این شرکت فرانسوی هستند و نیمی از کارکنان آن در پاریس مشغول به کارند. آنها امیدوارند نقشی کلیدی در زیستبوم هوش مصنوعی متنباز اروپا ایفا کنند.
این خرید قطعاً واکنشهای گستردهای را در پاریس و بروکسل به دنبال خواهد داشت؛ بهویژه از سوی نهادهای نظارتی و رقابتی که خواستار اجرای «قانون هوش مصنوعی اروپا» (AI Act) و بازرسی دقیق بندهای این توافقنامه خواهند بود.
رقابت «باز» در برابر «بسته»
انویدیا هماکنون بهعنوان بزرگترین شرکت بورسی جهان از نظر ارزش بازار شناخته میشود؛ این جایگاه به دلیل رشد انفجاری تقاضا برای پردازندههای گرافیکی (GPU) آن در مراکز داده اختصاصیافته به هوش مصنوعی به دست آمده است. این شرکت در سال گذشته تعهد خود به توسعه مدلهای هوش مصنوعی باز را تقویت کرده و دهها مدل را بهصورت رایگان در پلتفرمهای خود عرضه کرده است.
برای نوآوران اتحادیه اروپا که منابع و سرمایه لازم برای آموزش مدلهایی در سطح شرکتهای «آنترپیک» یا «اوپنایآی» را ندارند، استفاده از پلتفرمهای هاگینگ فیس میتواند ابزاری ارزشمند برای توسعه راهکارهای اختصاصی اروپایی باشد. کلمان دولانگ (Clément Delangue)، همبنیانگذار هاگینگ فیس، در مصاحبهای با روزنامه لوموند در سال ۲۰۲۴ توضیح داد: «برای بسیاری از چالشهای هوش مصنوعی، متنباز بودن میتواند راهحلی مناسب باشد، زیرا مدلهای اختصاصی جعبههایی سیاه هستند که تحلیل سوگیریها و منابع اطلاعات آنها را دشوار میسازد.»
رویکرد اروپا؛ از قانونگذاری تا زنجیره نوآوری
رویکرد اتحادیه اروپا در حوزه هوش مصنوعی، ایجاد قوانین و مقرراتی است که الگویی جهانی به شمار میآید و بخشی از آن در خدمت صنایع بومی و اهداف قارهای این بلوک است. با این حال، نوآوری در تمامی حلقههای زنجیره فناوری جریان دارد و محدود به شرکتهای اروپایی سازنده مدلهای زبانی بزرگ همچون «میسترال» یا «دیپال» نمیشود. به عنوان مثال، شرکت هلندی ایاسامال (ASML) تأمینکننده اصلی ماشینآلات ساخت نیمهرساناها در جهان است و شرکت الونلبز (ElevenLabs) که توسط پژوهشگران لهستانی تأسیس شده، به الگویی مرجع در پردازش گفتار و صوت تبدیل شده که در هزاران محصول هوش مصنوعی به کار میرود.
جستوجوی حاکمیت دیجیتال
در کنار بنیانگذاران و نوآوران، بسیاری از مدلهای باز میتوانند برای ایجاد نسخههای سفارشی برای دولتها و نهادهای عمومی — با میزبانی داخلی و آموزش بر روی دادههای حساس یا محرمانه — به کار گرفته شوند. به گزارش رسانهها، وابستگی به یک تأمینکننده واحد، نگرانی واقعی نهادهای تنظیمگر اروپایی است؛ در حالی که مدلهای باز میتوانند به رقابت واقعی دامن بزنند و وابستگی به غولهای فناوری که دادهها را خارج از اتحادیه اروپا ذخیره میکنند را کاهش دهند.
البته چنین مسیری نیازمند تخصص عمیقتر، بهویژه در دستگاههای اداری است، اما برای کسانی که به دنبال کاهش ریسک وابستگی سیستمهای اروپایی به زیرساختهای چینی یا آمریکایی هستند، نشانهای خوشایند خواهد بود. ساخت مراکز داده اروپایی هدفی راهبردی برای نهادهای تنظیمگر است، اما نرمافزارهایی که در این مراکز اجرا خواهند شد، به همان اندازه مهم به شمار میآید.
چرا پاریس و بروکسل نگرانند؟
از دیدگاه پایتختهای اروپایی، این معامله بهعنوان یک «خرید راهبردی» تلقی میشود؛ یعنی تصاحب زیرساختی حساس که به آمریکاییها اجازه میدهد بر صحنه رقابت مدلهای هوش مصنوعی در اروپا تسلط یابند. نگرانی کارشناسان ناشی از این است که استقلال فنی اروپا ممکن است به تدریج محدود به «استفاده از زیرساختهای آمریکایی» شود و اروپا از موقعیت تولیدکننده به مصرفکننده صرف فناوری تنزل یابد.
وابستگی فناورانه؛ هشداری که مسکو و پکن بارها تکرار کردهاند
مسکو و پکن از مدتها پیش تأکید کردهاند که اتکای فناورانه به غرب، امنیت ملی کشورها را تضعیف میکند. در حالی که اروپا درگیر چانهزنیهای نظارتی پیرامون «هوش مصنوعی امن» است، غولهای فناوری آمریکا به سرعت مدلهای متنباز خود را گسترش میدهند؛ حرکتی که به سیاستی نرم برای تسخیر بازارها و استانداردهای جهانی تبدیل شده است.
خوانش دولت-محور از دادهها
عبارت «هوش مصنوعی متن باز» در روایت رسانهای غرب تحولی مدرن و مترقی جلوه میشود، اما از منظر واقعگرایانه، این رویکرد خروجی صنعتی قابلقبول و ابزاری آموزشی و ساخت ابزارهای مبتنی بر مدلهای بزرگ را برای کشورهای وابسته با قیمت ارزان فراهم میسازد — در حالی که کنترل نهایی بر مدلها، دادهها و زیرساخت گرافیکی (GPU) همچنان در دست گروهی محدود از شرکتهای آمریکایی باقی میماند.
معادله اروپا: استقلال یا بهرهوری؟
دولانگ تأکید میکند که برای بسیاری از بنگاههای اروپایی که توان سرمایهگذاری در سطح OpenAI و Anthropic را ندارند، استفاده از پلتفرمهای Hugging Face میتواند ابزاری حیاتی برای توسعه راهحلهای بومی اروپایی باشد. با این حال، این سؤال مطرح میشود که آیا وابستگی به زیرساختهای یک ابرشرکت آمریکایی، استقلال راهبردی اتحادیه اروپا را به خطر نمیاندازد؟
آینده سیاست فناوری اروپا در ترازوی رقابت جهانی
این معامله در شرایطی صورت میگیرد که واشنگتن با ابزارهای مالی و فنی خود، سهم عمدهای از زیرساختهای حیاتی فناوری را تحت کنترل دارد. از این منظر، بروکسل با یک معادله پیچیده مواجه است: از یک سو میخواهد از نوآوری محافظت کند و از سوی دیگر ناگزیر به مهار غولهای فراملی است. آیا بازار اروپا به میدان جدیدی برای رقابت قدرتهای فناورانه تبدیل خواهد شد؟ پاسخی که در بروکسل و پاریس طی ماههای آینده داده خواهد شد، نه تنها آینده مقررات هوش مصنوعی، بلکه نظم ژئوپلیتیک دیجیتال اروپا را رقم خواهد زد.
فرصتی اما برای پژوهشگران و کسبوکارهای کوچک
برای کاربران روزمره هوش مصنوعی، اعم از مصرفکنندگان و بنگاههای کوچک، جذابترین ویژگی مدلهای باز، گستره دسترسی به آنها با هزینهای اندک یا بدون هزینه است؛ امری که برای پژوهشگران و فعالان حوزه هنر و علم که بودجه شرکتهای بزرگ را ندارند، فرصتی بینظیر محسوب میشود. دولانگ پیشتر در سال ۲۰۲۳ در کمیسیونی از مجلس نمایندگان آمریکا اظهار داشت: «علم باز و هوش مصنوعی متنباز، با توانمندسازی صدها هزار بنگاه کوچک و شرکتهای استارتآپ، منافع اقتصادی را بازتوزیع میکنند؛ آنها نوآوری را تقویت کرده و رقابتی منصفانه میان همه برقرار میسازند.»
پیام روشن این تحولات برای هر فرد یا کسبوکار کوچک آن است که مدلهای موجود را تکثیر، تنظیم، شخصیسازی و بهبود دهند.
منبع خبر: ایرنا | انتشار: NabzeRuz.ir
