به گزارش ایرنا، بهرام سرمست در روز چهارشنبه در مراسم یکصد و بیستمین سالگرد صدور فرمان مشروطه در تبریز، با اشاره به اینکه ادبیات انقلاب مشروطه از زوایای مختلفی قابل بررسی است، اظهار داشت: مناظرات نظری پیرامون مفاهیم، ریشهها، علل، آسیبشناسی و شعارهای محوری مشروطه گاهی بسیار طولانی میشود و یکی از نتایج چنین همایشهای علمی، تحلیل چالشهایی است که در این مناظرات مطرح میشود.
وی افزود: مشروطه به معنای آغاز دولت قانونمدار است و نخستین تلاش سازمانیافته ایرانیان به منظور محدود کردن قدرت سیاسی از طریق نهاد قانون به شمار میآید. مشروطه فقط به تغییر رژیم سیاسی منحصر نمیشود، بلکه تغییر در منطق حکمرانی از نوع فردی به نوع نهادی را نیز شامل میشود که این نکته یکی از درسهای مهم مشروطه به حساب میآید.
سرمست در ادامه به جایگاه آذربایجان شرقی و تبریز در این نهضت اشاره کرد و گفت: نقش تبریز در مشروطه تنها نظامی نبود، بلکه آن نقش نهادسازی نیز داشت. تشکیل انجمنها، گسترش آموزش نوین و مشارکت مردم نشاندهنده این است که آذربایجان از نخستین کانونهای شکلگیری جامعه مدنی به شمار میرود.
استاندار آذربایجان شرقی در ارتباط با ارتباط مشروطیت با حکمرانی مطلوب بیان کرد: در حال حاضر ادبیات توسعه، کیفیت حکمرانی را با معیارهایی چون حاکمیت قانون و اثربخشی میسنجد و بسیاری از خواستههای مشروطهخواهان امروزه در قالب همین معیارها در ادبیات حکمرانی مشاهده میشود.
سرمست به اهمیت نهادها تاکید کرد و گفت: نهادها از افراد مهمتر هستند و ما در آذربایجان شاهد نهادهای قهرمانپرور هستیم. در بحث انقلاب مشروطه، ذهن ما بیشتر به سمت شخصیتهایی چون ستارخان و باقرخان میرود، اما اگرچه این افراد مهم هستند، این نهادهای قانونی و پارلمانی و شرایط اجتماعی بودند که آنها را پرورش دادند.
وی با اشاره به تداوم تحولات تاریخی آذربایجان، اظهار کرد: آخرین نمونه از نقشآفرینی آذربایجان در ایران را میتوان در دولت وفاق ملی دکتر پزشکیان مشاهده کرد. زمانی که ایران با خطر روبرو بود، دکتر پزشکیان که از فرهنگ و مدنیت آذربایجان برخاسته است، نقشآفرین شد.
سرمست ادامه داد: هیچ برنامه توسعهای بدون اعتماد عمومی موفق نخواهد شد و برگزاری چنین همایشهایی به معنای گسترش ارتباط با سرمایههای اجتماعی است تا در راستای حکمرانی مطلوب به کار گرفته شود. وی افزود: شعار این همایش، آزادیخواهی است و انقلاب مشروطیت باید به عنوان نقطه شروع به رسمیت شناختن حقوق ملت در برابر حاکمیت محسوب شود. آزادی نه به معنای بیقانونی، بلکه به معنای حفظ کرامت انسانی، آزادی اندیشه و بیان و مشارکت مردم در مسائل اجتماعی است؛ چرا که قانون بدون آزادی و آزادی بدون قانون معنا ندارد.
سرمست ادامه داد: مشروطه به معنای ایجاد توازن میان انتظارات مشروع دولت و امور بنیادین ملت بود. وی همچنین بر اهمیت توجه به تجربیات تاریخی مشروطه تاکید کرد و گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری به گفتوگوی ملی، تقویت فرهنگ نقد مسئولانه، افزایش مشارکت، حفظ حقوق شهروندی و تقویت اعتماد عمومی نیاز داریم چرا که بقای مشروطیت در ایران بیش از یک قرن در مسیر نهادینهسازی این مفاهیم بوده است.
وی تصریح کرد: جامعه به حاکمیت واحد، تقویت نهادهای تخصصی، شفافیت، مشارکت نخبگان، افزایش سرمایه اجتماعی و انسجام ملی نیاز دارد. استاندار آذربایجان شرقی تاکید کرد: آذربایجان شرقی در ادامه سنت مشروطه، امروز نیز با اتکا به سرمایه اجتماعی، پژوهشگران، بخش خصوصی، فرهنگ دینی و مشارکت اجتماعی سازمانهای مردمنهاد میتواند در حکمرانی نوین پیشتاز باشد.
سرمست خاطرنشان کرد: دکتر پزشکیان با تاسیس مرکز مشروطهپژوهی موافقت کرده و پیشنهاد میکنم رئیس دانشگاه تبریز در این زمینه پیشگام شود. همچنین پیگیریها در خصوص نامگذاری روز تبریز همچنان ادامه دارد.
محمدجواد حقشناس، مشاور وزیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیز در این مراسم اظهار داشت: تبریز شهری است که در بزنگاههای تاریخی ایران تنها نظارهگر نبوده، بلکه خود بخشی از تاریخسازی ایران به شمار میرود. وی نقش تبریز در تاریخ را به صورت خلاصه اینگونه بیان کرد: تبریز شهری دولتساز، قانونخواه، آزادیخواه و تابآور است.
حقشناس ادامه داد: از زمانی که تبریز به عنوان پایتخت در دوره صفوی انتخاب شد و فصل جدیدی در تاریخ ایران آغاز گردید، تا زمانیکه این شهر برای حکومت قانون ایستادگی کرد و جانفشانی کرد، نشان میدهد تبریز تنها یک شهر نیست، بلکه یکی از کانونهای مهم شکلگیری اراده تاریخی ایران است.
مشاور وزیر میراث فرهنگی با اشاره به اینکه برای درک چرایی مشروطه نباید از ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ آغاز کنیم، گفت: پیش از آن، مشروطه به عنوان یک فکر و اندیشه در طول چند دهه در ایران شکل گرفت که تبریز در آن جایگاهی ویژه داشت. حقشناس افزود: دارالسلطنه تبریز و تجربه اصلاحات دوره عباسمیرزا، به تدریج مفاهیم قانون، عدالت و ضرورت اصلاح حکومت را به فضای فکری ایران وارد کرد و در این بین نام امیرکبیر و قائممقام فراهانی نیز به چشم میخورد.
وی بیان کرد: این افراد مشروطهخواه نبودند، اما تلاش آنها برای ساماندهی امور مالی، مبارزه با فساد و تقویت دولت، بخشی از همان روند تاریخی بود. به همین دلیل، مشروطه را نباید یک رویداد ناگهانی دانست، بلکه نتیجه چند دهه تفکر اصلاحطلبی و اعتراض اجتماعی است. حقشناس با تاکید بر اینکه مشروطه به معنای گذار حکومت از اراده افراد به قانون است، گفت: مطالبات مشروطهخواهان تنها تغییر شاه یا دولت نبود، بلکه محدود کردن قدرت سیاسی، به رسمیت شناختن حقوق مردم، اداره کشور بر اساس قانون و شکلگیری مجلس را نیز در بر میگرفت.
وی افزود: عدالتخانه، قانون اساسی، متمم قانون اساسی، آزادی بیان و حقوق ملت، همگی حلقههای یک زنجیره حکومتی هستند و مشروطه در ایران تقلید از غرب نبود، بلکه جامعه ایرانی با تجربیات فرهنگی و دینی خود با مفاهیم جدید رو به رو شد.
حقشناس در ادامه به نقش علمای مشروطه اشاره کرد و اظهار داشت: آخوند خراسانی تنها حامی سیاسی مشروطه نبود، بلکه عالمی بزرگ، مدرس و مجتهدی با نفوذ بود که نسبت به فساد، نابسامانی، استبداد و مداخله بیگانگان پیش از مشروطه هشدار داده بود. او مشروطه را در تقویت دولت، حفظ استقلال و جلوگیری از خودکامگی میفهمید و در بخش اقتصادی نیز از تاسیس بانک ملی حمایت میکرد.
حقشناس افزود: استقلال اقتصادی، قانون، آموزش، مجلس و اصلاح حکومت، اجزای یک منظومه به حساب میآیند و علامه نائینی نیز سعی داشت از منظر اندیشه دینی، ضرورت محدود کردن قدرت و مبارزه با استبداد را به تصویر بکشد. با طرح این سوال که پس از ۱۲۰ سال از مشروطه چه آموختهایم، گفت: هیچ جامعهای تنها با تصویب قانون به حکومت قانون دست نمییابد، بلکه زمانی قانون کارآمد است که نهادهای مسئول به آن پایبند بوده، قدرت پاسخگو باشد و مجلس و نهادهای عمومی جایگاه واقعی خود را داشته باشند.
وی بر ضرورت گفتوگو و همبستگی ملی تاکید کرد و افزود: مشروطه، روحانی، روشنفکر، تاجر، روزنامهنگار، عشایر و گروههای مختلف اجتماعی را در کنار هم جمع کرد و از تهران تا تبریز، اصفهان و بوشهر هر کدام در این جنبش تاریخی نقش ویژهای ایفا کردند؛ هرچند مقاومت تبریز در برابر استبداد صغیر نیز جایگاه ویژهای دارد.
مشاور وزیر میراث فرهنگی با بیان اینکه ملتی که گذشته خود را نشناسد، بخشی از سرمایه هویتی خود را از دست میدهد، گفت: بنابراین ضروری است که مشروطه بیش از این مورد بررسی قرار گیرد، چرا که مشروطه میراث فکری، اجتماعی و سیاسی ایران معاصر است. وی افزود: امروز تبریز میتواند یک بار دیگر پیشگام باشد؛ نه در میدان نبرد مشروطه، بلکه در بازشناسی و معرفی میراث مشروطه ایران و ایرانی.
منبع خبر: ایرنا | انتشار: NabzeRuz.ir
